Postanowienie NSA z dnia 30.06.2005 sygn. II OZ 520/05

Sygrantura: II OZ 520/05
Wydane przez: Naczelny Sąd Administracyjny
Z dnia: 2005-06-30
Skład: Edward Janeczko (sprawozdawca, przewodniczący)

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA E. Janeczko (spr.), Sędziowie NSA, Protokolant, po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2005r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku za dnia 21 marca 2005r., sygn. akt II SA/Gd 3580/01 omawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 września 2001r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki p o s t a n a w i a oddalić zażalenie

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 20 października 2004r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (sygn. akt II SA/Gd 3580/01) oddalił skargę M. B. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 września 2001r., nr [...] nakazująca rozbiórkę domku letniskowego (do wysokości fundamentów) oraz zbiornika na ścieki, wybudowanych na działce nr [...] (obręb geodezyjny [...]) w miejscowości [...] i uporządkowanie terenu działki po wykonanej rozbiórce.

Pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 16 grudnia 2004r. wniósł skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wnioskując w niej o przyznanie prawa pomocy poprzez "zwolnienie skarżącego M. B. w całości z kosztów sądowych w postępowaniu administracyjnym". Wniosek został rozpoznany postanowieniem Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 11 lutego 2005r. odmawiającym przyznania prawa pomocy, które na podstawie art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej ppsa, utraciło moc wobec wniesienia sprzeciwów – przez skarżącego i jego pełnomocnika procesowego.

Rozpoznając sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 21 marca 2005r. odmówił wnioskodawcy (skarżącemu) przyznania prawa pomocy. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone zażaleniem wniesionym przez skarżącego i oddzielnym zażaleniem wniesionym w jego imieniu przez pełnomocnika procesowego skarżącego.

W zaskarżanym postanowieniu z dnia 21 marca 2005r. Sąd I instancji uznał, że skarżący, na którym spoczywa ciężar dowodu w tym zakresie nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w postaci całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd zauważył także, że skarżący w dniu 28 października 2004r. pobrał ze swojego rachunku bankowego kwotę 10.000 zł. W dniu dokonania tej wypłaty skarżący znał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z

Sygn. akt. II OZ 520/05

20 października 2004r. oddalający skargę (był obecny na rozprawie) winien więc zdawać sobie sprawę z konieczności dokonania opłat na wypadek wniesienia skargi kasacyjnej, tym bardziej że pełnomocnik skarżącego 26 października złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku uznawany jako zapowiedź wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd I instancji stwierdził nadto, że dokonanie kapitalnego remontu domku w 2002r., na jaki to fakt powoływał się skarżący w sprzeciwie od postanowienia z dnia 11 lutego 2005r. celem wykazania istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy nie może uzasadniać braku środków na prowadzenie postępowania przed sądem. Postępowanie jest bowiem w toku od 2001r. i skarżący planując wydatki winien był zdawać sobie sprawę z konieczności poniesienia stosownych kosztów na ten cel.

W podobnie brzmiących zażaleniach (skarżącego i jego pełnomocnika) zaskarżanemu postanowieniu z dnia 21 marca 2001r. zarzucono sprzeczność z zebranym w sprawie materiałem dowodowym oraz rażące naruszenie art. 243 § 1 ppsa w zw. z art. 244 § 1 ppsa. W uzasadnieniu zażaleń skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w związku z wniesioną skargą kasacyjną, ponieważ całość miesięcznych dochodów rodziny przeznacza na utrzymanie i zakup lekarstw dla siebie i żony. Skarżący podniósł, że przy ocenie istnienia podstaw do przyznania prawa pomocy sąd winien brać pod uwagę nie tylko to, jakie są aktualne możliwości finansowe strony, ale także to, jakie są przyczyny tego stanu rzeczy. Winien więc wziąć pod uwagę fakt, że skarżący poczynił oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych środków utrzymania dla siebie i rodziny i pomimo to posiadane przez niego środki okazały się niewystarczające dla poniesienia kosztów postępowania. W związku z powyższym skarżący wnosi o zmianę zaskarżanego orzeczenia i całkowite zwolnienie od kosztów względnie uchylenie zaskarżanego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu.

Sygn. akt. II OZ 520/05

Na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa w zw. z art. 245 § 2 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie z urzędu profesjonalnego pełnomocnika procesowego jest przyznawane w sytuacji, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części w sytuacji, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § § 1 pkt 2 ppsa w zw. z art. 245 § 3 ppsa). Z konstrukcji tego przepisu wynika więc, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy i od tego, co udowodni zależy sposób rozstrzygnięcia przez sąd wniosku o przyznania prawa pomocy.

Należy zauważyć, że z prawo pomocy jest ze swej natury instytucją wyjątkową, stosowaną tylko w przypadku, gdy strona znajduje się w bardzo trudnym położeniu materialnym i ze względu na okoliczności życiowe jest pozbawiona środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe.

Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, a ich źródło utrzymania stanowi dochód skarżącego z tytułu przyznanej renty inwalidzkiej w wysokości 432,74 zł brutto (392,44 zł netto) miesięcznie oraz emerytura żony i renta z tytułu choroby zawodowej w łącznej wysokości 1.618,61 zł brutto (1.347,08 zł netto). Małżonkowie posiadają mieszkanie o powierzchni 56m², działkę o powierzchni 1 ar i oszczędności w kwocie 5.000 zł. Z nadesłanych przez skarżącego kopii zeznań podatkowych wynika, że w latach 2002 – 2003r. prowadził działalność gospodarczą (dozór mienia), która przynosiła mu dochody. Dostarczone przez skarżącego kopie wyciągów z posiadanego przez skarżącego i jego żonę rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Zachodni WBK S.A. wynika, że w dniu 28 października 2004r. z konta dokonano wypłaty 10.000 zł, zaś saldo rachunku na dzień 8 listopada 2004r. wynosiło 3.691, 02 zł.

Sygn. akt. II OZ 520/05

W aktach sprawy znajduje się nie poparte innymi dowodami oświadczenie skarżącego, w którym wysokość wydatków przeznaczonych na zakup leków oraz odpłatne leczenie dla siebie (inwalida II grupy z ogólnego stanu zdrowia) i żony (choroba zawodowa) określił na kwotę 400 zł miesięcznie. Poza tym oświadczeniem brak jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej ponoszenie przez skarżącego innych miesięcznych, stałych wydatków niezbędnych dla utrzymania rodziny.

Mając na uwadze opisany wyżej stan faktyczny należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, że miesięczny dochód uzyskiwany przez rodzinę skarżącego, z uwzględnieniem niezbędnych miesięcznych wydatków na leczenie skarżącego i jego żony jest wystarczający dla pokrycia kosztów postępowania, bez narażenia skarżącego na poniesienie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Twierdzenie to jest uzasadnione także dlatego, że skarżący wskazał fakt posiadania oszczędności w wysokości 5.000 zł, z których część może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania w związku z wniesioną skargą kasacyjną.

Zgodzić się należy z twierdzeniem skarżącego zawartym w zażaleniu, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne jest nie tylko to, jakie są możliwości finansowe strony w danym momencie, ale także to jakie są przyczyny zaistniałego stanu rzeczy. Treść zaskarżanego postanowienia pozostaje jednak w zgodzie z tą zasadą, skoro Sąd I instancji zauważył w nim, że skarżący z rachunku posiadanego w Banku Zachodnim WBK S.A. już po znajomości faktu wydania zaskarżanego wyroku i konieczności dokonania stosownych opłat w związku z wnoszoną skargą kasacyjną – wypłacił 10.000 zł i przeznaczył je na inny cel. To więc działania skarżącego doprowadziły do uszczuplenia stanu konta i niemożności przeznaczenia zgromadzonej na nim sumy na pokrycie kosztów związanych z postępowaniem sądowym, które trwało kilka lat. Podobnie rzecz się ma z dochodami uzyskiwanymi z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej,

Sygn. akt. II OZ 520/05

których skarżący nie gromadził, pomimo świadomości uczestnictwa w przedmiotowym postępowaniu i konieczności poniesienia kosztów w związku z ewentualnością zaskarżania wydanego w nim wyroku. Skarżący również, nie bacząc na tok postępowania i ewentualną konieczność poniesienia kosztów w związku z postępowaniem przed sądem II instancji w 2002r. przeprowadził kapitalny remont domku letniskowego. Opisane sytuacje wskazują niezbicie, że to właśnie działania skarżącego i rozdysponowanie posiadanych zasobów pieniężnych na cele inne niż zaspakajanie podstawowych potrzeb życiowych doprowadziły do uszczuplenia jego oszczędności (które i tak, jak stwierdzono wyżej są wystarczające na pokrycie kosztów postępowania).

Kwestia, iż skarżący ma wiele innych wydatków, wynikających np. z konieczności pokrycia kosztów zakupu lekarstw dla siebie i żony, które ograniczają jego zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, iż znajduje się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby go do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, które ma co do zasady charakter wyjątkowy.

Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków skarżący, przewidując możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Nie można zgodzić się z sytuacją, w której wydatki strony ponoszone na cele inne niż służące zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych (np. remont domu letniskowego stanowiący jeden z największych wydatków skarżącego w ostatnim czasie) miałyby mieć pierwszeństwo przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych wynikających z ustawy.

W związku z powyższym Naczelny Sad Administracyjny podziela stanowisko zawarte w zaskarżanym orzeczeniu, że sytuacja materialna skarżącego nie może być uznana jako spełniająca przesłanki do przyznania mu prawa pomocy, choćby w zakresie częściowym.

Sygn. akt II OZ 520/05

W tym stanie rzeczy zaskarżane postanowienie należy uznać za zgodne z przepisami prawa, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 184 ustawy orzekł jak w sentencji.

Inne orzeczenia