Wyrok NSA z dnia 15.11.2018 sygn. II FSK 1175/18

Sygrantura: II FSK 1175/18
Wydane przez: Naczelny Sąd Administracyjny
Z dnia: 2018-11-15
Skład: Grażyna Nasierowska (sprawozdawca), Paweł Dąbek , Sławomir Presnarowicz (przewodniczący)

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Grażyna Nasierowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Paweł Dąbek, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 grudnia 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 867/17 w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 28 sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

1. Wyrokiem z 6 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 867/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. S. (dalej: skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z 28 sierpnia 2017 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

2. Od powyższego orzeczenia skarżący wywiódł skargę kasacyjną, żądając jego uchylenia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia organu podatkowego w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. - Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm., dalej: o.p.) poprzez nietrafne przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 121, art. 122, art. 162 § 2 i art. 187 § 1 o.p. poprzez naruszenie wskazanych przepisów, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. skarżący zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

W myśl art. 162 § 1 o.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie zaś do treści art. 162 § 2 p.p.s.a. podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Powyższe zasady odnoszą się również do terminów procesowych (§ 4). Z powyższego jednoznacznie wynika, iż przywrócenie terminu może nastąpić jedynie przy kumulatywnym spełnieniu trzech przesłanek, tj. 1) złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny jego uchybienia, 2) dopełnienie czynności, dla której określony był termin, 3) uprawdopodobnienie uchybienia terminu bez winy wnioskującego, zaś brak spełnienia którejkolwiek z nich skutkuje niemożnością zastosowania przez organ omawianej instytucji.

Sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią więc funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tejże instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki i okoliczności muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy proceduralne w rzeczonym zakresie nie przewidują odstępstwa.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. Powyższe wynika z faktu, iż przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności (postanowienie SN z dnia 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99). Dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa wyłącza możliwość zastosowania regulacji art. 162 § 1 o.p., wszak o braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie w sytuacji niemożności usunięcia przez stronę przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (postanowienie NSA z 15 lipca 2014 r., II FZ 832/14; postanowienie NSA z 9 września 2014 r., I GZ 499/14; postanowienie NSA z 2 października 2014 r., II OZ 1011/14; postanowienie NSA z 28 lutego 2018 r., II FZ 96/18). Jakkolwiek rzeczone orzecznictwo zapadło na gruncie przepisów p.p.s.a., pozostaje aktualne do instytucji przywrócenia terminu na gruncie przepisów o.p.

Rozpatrując przesłankę braku zawinienia w uchybieniu terminu należy nadto wskazać, iż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do przekonania sądu o przynajmniej prawdopodobieństwie tych faktów, na które powołała się strona wnosząca o przywrócenie terminu, a przekonanie winno opierać się na obiektywnych przesłankach wynikających z zawartych we wniosku twierdzeń. Uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony powołującej się na określony fakt, jednakże nie oznacza to, że przekonanie sądu opierać się może wyłącznie na twierdzeniach strony (postanowienie SN z dnia 20 listopada 2014 r., I PZ 25/14).

Wskazując na motywy dla których Naczelny Sąd Administracyjny przychylił się do rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji należy wskazać, iż w istocie skarżący nie sprostał ciążącemu nań ciężarowi uprawdopodobnienia przesłanki braku winy, o którym mowa powyżej. Okoliczności przytoczone przez skarżącego zarówno we wniosku o przywrócenie terminu oraz późniejszych pismach procesowych, jak również w skardze kasacyjnej inicjującej postępowanie w rozpoznawanej sprawie, tj. wypadek oraz hospitalizacja członka rodziny, nie mogły być brane pod uwagę przez sąd jako przesłanki uzasadniające uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględnienie zasad prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego, prowadzi do konkluzji, iż jakkolwiek wypadek oraz konieczność nagłej hospitalizacji są zdarzeniami nadzwyczajnymi, niemożliwymi do przewidzenia w toku normalnej egzystencji, same w sobie nie przesądzają o wyczerpaniu przez skarżącego wszelkich możliwych prawnie i faktycznie dostępnych sposobów mogących zapewnić zachowanie biegnącego ówcześnie terminu ustawowego. Należy bowiem przypomnieć, iż nawet najmniejszy stopień zaniedbania w wykonywaniu czynności procesowych uniemożliwia uznanie braku winy w uchybieniu terminu. Ocena sytuacji, która legła u podstaw wniosku skarżącego o przywrócenie terminu, prowadzi do konkluzji, iż skarżący nie był pozbawiony możliwości ustanowienia pełnomocnika w sprawie. Jakkolwiek zatem osobista możność działania skarżącego mogła dostać ograniczenia wskutek przytoczonych powyżej okoliczności, brak podjęcia jakichkolwiek działań zmierzających do zapewnienia umocowania osobie trzeciej do dokonania czynności procesowej kwalifikuje działanie skarżącego jako zawinione, wyłączające możliwość zastosowania instytucji, o której mowa w art. 162 § 1 o.p.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w dotychczasowym orzecznictwie tegoż sądu, iż w określonych sytuacjach nawet choroba czy hospitalizacja samej zainteresowanej strony niekoniecznie w sposób automatyczny przesądza o zasadności przywrócenia terminu (tytułem przykładu: wyrok NSA z 20 lutego 2018 r., II FSK 361/16; wyrok NSA 27 października 2017 r., I FSK 233/16; wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., I FSK 2168/15). Wykładnia a minori ad maius prowadzi zatem do wniosku, iż skoro choroba lub hospitalizacja samej strony niekoniecznie świadczy o braku zawinienia w uchybieniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej wobec możliwości posłużenia się osobami trzecimi, za niewystarczającą należy uznać tym bardziej okoliczność choroby lub hospitalizacji osoby bliskiej. Ciężar uprawdopodobnienia, iż w realiach rozpoznawanej sprawy niemożliwym było posiłkowanie się przez skarżącego osobami trzecimi, nawet niebędącymi profesjonalnymi pełnomocnikami, spoczywał na stronie, zaś brak w tym zakresie prowadzi do konieczności uznania stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zaprezentowanego w kwestionowanym rozstrzygnięciu za trafne i odpowiadające prawu.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.

Inne orzeczenia