Wyrok SN z dnia 04.08.1994 sygn. I PRN 49/94

Sygrantura: I PRN 49/94
Wydane przez: Sąd najwyższy
Z dnia: 1994-08-04
Skład: Antoni Filcek (sprawozdawca)

Wyrok z dnia 4 sierpnia 1994 r.

I PRN 49/94

  • 1) W œwietle art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania w brzmieniu podanym w jednolitym tekœcie tej ustawy (opublikowanym w Dz. U. z 1988 r., Nr 28, poz.

196) przepis art. 3 ust. 1 tej ustawy oraz przepisy jej rozdziału 2 majš zastoso

wanie do zakładowych systemów wynagradzania w zakładach pracy nie objętych układem zbiorowym pracy zawartym po tej dacie.

  • 2) W razie istotnej zmiany siły nabywczej pienišdza po powstaniu zobowišzania, spełnienie œwiadczenia przez zapłatę kwoty nominalnej nie zaspokaja interesu wierzyciela i nie powoduje wygaœnięcia zobowišzania, chyba że wierzyciel przyjmie takie œwiadczenie na zaspokojenie swojej wierzytelnoœci. Spełnienie œwiadczenia następuje wtedy, gdy zostaje ono zaofiarowane przez dłużnika i przyjęte przez wierzyciela. Oœwiadczenie wierzyciela o przyjęciu zapłaty kwoty nominalnej na zaspokojenie wierzytel-

noœci może zostać złożone przez każde zachowanie ujawniajšce takš wolę w sposób dostateczny (art. 60 k.c.).

  • 3) Okreœlony w art. 4771 § 1 k.p.c. obowišzek orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy o roszczeniach wynikajšcych z faktów przytoczonych przez pracownika, choćby nie były objęte jego żšdaniem lub zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania dotyczy także waloryzacji œwiadczenia na podstawie art. 3581 § 3 k.c.

  • 4) Od zwaloryzowanego na podstawie art. 3581 § 3 k.c. œwiadczenia, w częœci przekraczajšcej jego nominalnš wysokoœć, odsetki za opóœnienie należš się dopiero od daty wyroku sšdowego, mocš którego dokonano waloryzacji.

Przewodniczšcy SSN: Antoni Filcek (sprawozdawca), Sędziowie SN: Maria

Mańkowska, Walery Masewicz,

Sšd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 1994 r. sprawy z powództwa Barbary B. przeciwko Przedsiębiorstwu Przemysłu Drzewnego "U." w U.

D. o nagrodę jubileuszowš, na skutek rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich [...] od wyroku Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia 18 lutego 1993 r.[...],

1) u c h y l i ł  zaskarżony wyrok w częœci oddalajšcej rewizję od

wyroku Sšdu

Rejonowego-Sšdu Pracy w Sanoku z dnia 27 listopada 1992 r., [...] oddalajšcego

powództwo z wyjštkiem odsetek za okres do dnia 4 sierpnia 1994 r. i zmieniajšc

wymieniony wyrok Sšdu Rejonowego zasšdził od Przedsiębiorstwa Przemysłu Drzewnego "U" w U. D. na rzecz Barbary B. 1.309.625 zł. [...] z 54% odsetkami w

stosunku rocznym od dnia 4 sierpnia 1994 r.

2) Rewizję nadzwyczajnš w częœci dotyczšcej odsetek za okres do dnia

sierpnia 1994 r. oddalił.

U z a s a d n i e n i e

Powódka Barbara B. domagała się zasšdzenia od Przedsiębiorstwa Przemysłu Drzewnego "U." w U.D. kwoty około 1.300.000 zł. wraz z odsetkami tytułem

wyrównania wysokoœci należnej jej nagrody jubileuszowej za 15 lat pracy w pozwanym Przedsiębiorstwie. Powódce wypłacono bowiem z rocznym opóœnieniem nagrodę jubileuszowš w wysokoœci około 170.000 zł podczas gdy inni szeregowi

pracownicy otrzymali za ten sam okres pracy nagrody 10 razy wyższe. Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa twierdzšc, że wypłaciła powódce nagrodę jubileuszowš w wysokoœci obliczonej zgodnie z § 4 aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 r. do porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania, a także odsetki za opóœnienie w wypłacie tej nagrody.

Spór między stronami dotyczył podstawy wymiaru nagrody jubileuszowej, a

konkretnie, czy podstawš tš powinno być najniższe wynagrodzenie obowišzujšce w

dniu nabycia prawa do nagrody (jak twierdziła strona pozwana), czy wynagrodzenie

powódki z daty wypłaty nagrody (jak chciała powódka powołujšc się na precedensowe orzeczenie Sšdu Najwyższego wydane w sprawie III PZP 48/89).

Sšd Rejonowy-Sšd Pracy w Sanoku wyrokiem, z dnia 27 listopada 1992 r.,

[...] powództwo oddalił a wyrok swój oparł na następujšcych ustaleniach i wnioskach:

Powódka pracowała w pozwanym Przedsiębiorstwie do dnia 30 czerwca 1992

r. W dniu 12 paœdziernika 1989 r. powódka nabyła prawo do nagrody jubileuszowej

za 15 lat pracy w wysokoœci 150% podstawy wymiaru, którš stosownie do § 4 aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 do porozumienia o zakładowym systemie

wynagradzania stanowi najniższe wynagrodzenie obowišzujšce w dniu nabycia prawa do nagrody. Na tej podstawie strona pozwana obliczyła i wypłaciła powódce w dniu 10 listopada 1990 r. należnš jej nagrodę jubileuszowš w wysokoœci 171.000 zł,

a w dniu 15 maja 1991 r. odsetki za zwłokę w wypłacie nagrody w kwocie 330.000 zł.

uzupełnione już w toku procesu o kwotę 20.750 zł.. Obowišzujšca w pozwanym

Przedsiębiorstwie regulacja prawna w kwestii nagród jubileuszowych, aczkolwiek

mniej korzystna od zasady ogólnej wyrażonej w zarzšdzeniu Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalenia okresów pracy i innych okresów uprawniajšcych do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358) jest regulacjš wišżšcš i obowišzujšcš zgodnie z

zasadš prawnš, iż przepis szczególny wyłšcza możliwoœć stosowania przepisu

ogólnego, co potwierdza § 1 tegoż zarzšdzenia.

Rewizja powódki od powyższego orzeczenia została oddalona wyrokiem Sšdu Wojewódzkiego-Sšdu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie z dnia

18 lutego 1993 r., [...], który podzielił argumentację prawnš Sšdu Rejonowego

opartš na § 4 aneksu do protokołu dodatkowego do obowišzujšcego w pozwanym

Przedsiębiorstwie porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania. Podobnie

bowiem jak powołany przez Sšd Rejonowy § 1 zarzšdzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. również § 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z

dnia 22 wrzeœnia 1978 r.- za rzšdów której powódka nabyła prawo do nagrody

jubileuszowej - stanowił, że zawarte w niej przepisy stosuje się przy obliczaniu i

wypłacaniu nagród jubileuszowych przysługujšcych pracownikowi na podstawie

układu zbiorowego pracy lub przepisów szczególnych, jeżeli przepisy te nie

zawierajš odmiennych zasad w tym zakresie. Zatem § 4 wspomnianego aneksu wyłšczył stosowanie § 9 ust. 1 wymienionej uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia

22 wrzeœnia 1978 r. pozwalajšcego na obliczenie nagrody jubileuszowej według

wynagrodzenia z daty wypłaty bšdœ z daty nabycia prawa do niej w zależnoœci od

tego, co jest dla pracownika korzystniejsze. W tej sytuacji, zdaniem Sšdu Wojewódzkiego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut rewizji o nierespektowaniu

przez Sšd Rejonowy stanowiska Sšdu Najwyższego wyrażonego w sprawie III PZP

48/89 opisanej w nr 25 z 1991 r. tygodnika "Prawo i Życie".

Przedstawiony wyrok Sšdu Wojewódzkiego został zaskarżony rewizjš nadzwyczajnš przez Rzecznika Praw Obywatelskich, który zarzucił temu wyrokowi

rażšce naruszenie prawa materialnego i procesowego przez:

- pominięcie przez Sšd Wojewódzki, iż Sšd Rejonowy nienależycie wyjaœnił wszystkie istotne okolicznoœci sprawy, naruszajšc art. 3 § 2, 224 § 1 i 316 § 1 k.p.c.;

- mało wnikliwš i powierzchownš ocenę stanu prawnego sprawy przez Sšdy

obu instancji (z naruszeniem art. 233 § 1 i 328 § 2 k.p.c.) mogšcš doprowadzić do

rażšcego naruszenia przepisów prawa materialnego o obliczaniu i wypłacie nagród

jubileuszowych;

- naruszenie art. 387 k.p.c. przez Sšd Wojewódzki przez oddalenie rewizji

powódki oraz naruszenie art. 388 § 1 w zw. z art. 381 § 1 k.p.c. przez ich nie-

zastosowanie; a także naruszenie interesu Rzeczypospolitej Polskiej. W zwišzku z powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

oraz poprzedzajšcego go wyroku Sšdu Rejonowego-Sšdu Pracy w Sanoku z dnia 27 listopada 1992 r., [...] i przekazanie sprawy temu Sšdowi do ponownego rozpoznania.

Uzasadniajšc bliżej wymienione zarzuty rażšcego naruszenia prawa Rzecznik

Praw Obywatelskich odniósł je do dwóch uchybień:

Po pierwsze Sšd Wojewódzki przeoczył, że Sšd Rejonowy zastosował w sprawie postanowienia zakładowego systemu wynagradzania, w szczególnoœci § 4 aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 do porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania, chociaż istnieje wštpliwoœć, czy mogły one mieć w sprawie zastosowanie. Wštpliwoœć ta łšczy się z nie zbadanš przez Sšdy obu instancji okolicznoœciš, czy w pozwanym Przedsiębiorstwie obowišzywał układ zbiorowy pracy. A okolicznoœć ta miała dla sprawy istotne znaczenie w œwietle przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. z 1988 r., Nr 28, poz. 196 ze zm.). W myœl art. 3 ust. 1 tej ustawy szczegółowe zasady tworzenia zakładowych systemów wynagra

dzania przewidziane w rozdziale 2 majš zastosowanie tylko w zakładach nie objętych układem zbiorowym pracy. W zakładach pracy objętych takim układem

można tworzyć również zakładowe systemy wynagradzania (art. 3 ust. 2) ale tylko w

ograniczonym zakresie przewidzianym w rozdziale 3. W tymże rozdziale 3 nie ma

uregulowanej problematyki nagród jubileuszowych, a art. 28 ust. 2 odsyłajšcy do odpowiedniego stosowania niektórych przepisów rozdziału 2 - nie wymienia art. 20

ust. 4 głoszšcego takš zasadę, jakš przyjęto w § 4 aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 r. do porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania u strony pozwanej, mianowicie, że podstawę obliczenia

nagrody jubileuszowej stanowi najniższe wynagrodzenie obowišzujšce w dniu nabycia prawa do nagrody. Jeżeli więc u strony pozwanej obowišzywał układ zbiorowy pracy, to § 4 przedmiotowego aneksu nie wywierałby skutków prawnych.

Podjšł bowiem problematykę, która nie może być objęta zakładowym systemem wynagradzania, natomiast powinna być objęta układem zbiorowym pracy. Każdy

układ prawdopodobnie reguluje to zagadnienie tak, jak w przepisach powszechnie obowišzujšcych, bšdœ też wprost odsyła do tych przepisów. Przepisami powsze-chnie obowišzujšcymi do 31 grudnia 1989 r. były postanowienia uchwały nr 138

Rady Ministrów z dnia 22 wrzeœnia 1978 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniajšcych do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 35, poz. 132), która w § 8 ust. 1 i 2 głosi zasadę, że pracownik nabywa prawo do nagrody w dniu upływu okresu uprawniajšcego do nagrody i że wypłata jej powinna nastšpić niezwłocznie po nabyciu przez pracownika prawa do nagrody. Konsekwencjš tego unormowania był § 9 ust. 1 głoszšcy, że podstawę obliczania nagrody stanowi wynagrodzenie przysługujšce pracownikowi w dniu jej wypłaty, a jeżeli jest to dla pracownika korzystniejsze - wynagrodzenie przysługujšce mu w dniu nabycia prawa do nagrody. Nagrodę oblicza się - jak brzmi zdanie drugie

- według zasad obowišzujšcych przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop

wypoczynkowy. Od 1 stycznia 1990 r. obowišzuje zarzšdzenie Ministra Pracy i

Polityki Socjalnej z dnia 23 grudnia 1989 r. w sprawie ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniajšcych do nagrody jubileuszowej oraz zasad jej obliczania i wypłacania (M.P. Nr 44, poz. 358), które w § 7 ust. 1 i 2 oraz w § 8 głosi te same zasady co uprzednio obowišzujšce §§ 8 ust. 1, 2 i 9 ust. 1 uchwały nr 138. Analiza prawna przepisów mogšcych mieć zastosowanie przy rozstrzyganiu sprawy powódki, gdyby pozwany zakład był objęty układem zbiorowym pracy, prowadzi zatem do zarzutu, że wbrew zaskarżonym wyrokom, powódka miałaby rację, żšdajšc nagrody obliczonej na podstawie wynagrodzenia pobieranego przez niš w dacie wypłaty nagrody jubileuszowej.

Po drugie, jeżeli okazałoby się, że unormowania § 4 aneksu do protokołu dodatkowego do porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania, nie przekraczajš zakresu przedmiotowego przewidzianego kodeksem pracy i ustawš o zakładowych systemach wynagradzania, bo w pozwanym zakładzie nie obowišzywał układ zbiorowy pracy, to i tak zaskarżone wyroki budzš poważne wštpliwoœci. Sšdy obu instancji pominęły całkowicie zarzuty powódki, iż pozwane Przedsiębiorstwo nie stosowało takich samych zasad, jakie zastosowano do niej, w stosunku do innych pracowników znajdujšcych się w podobnej lub takiej samej sytuacji faktycznej. W aktach (k-21) znajduje się kopia listy płacy, z której wprost wynika duże zróżnicowanie wypłaconych nagród jubileuszowych z niższš wypłatš powódki. W

dołšczonych aktach [...] znajduje się oœwiadczenie Aleksandra B., który pracę w

pozwanym Przedsiębiorstwie rozpoczšł w tym samym okresie co powódka. On otrzymał nagrodę jubileuszowš za 15 lat pracy w wysokoœci 1.800.000 zł, natomiast

powódka niecałe 10% tej sumy bo tylko 170.000 zł. W takiej sytuacji Sšd Wojewódzki powinien był uchylić zaskarżony przez powódkę wyrok i przekazać

sprawę do ponownego rozpoznania Sšdowi Rejonowemu. Jeżeli bowiem okazałoby

się, że w stosunku do powódki zastosowano inne przepisy i zasady, rażšco obniżajšce wysokoœć należnej jej nagrody jubileuszowej, to wymagałoby rozważenia, czy powoływanie się strony pozwanej na § 4 aneksu w sprawie powódki

nie stanowi nadużycia prawa (art. 8 k.p.), a jako takie nie powinno podlegać

ochronie. Stanowi bowiem naruszenie konstytucyjnej zasady równoœci i sprawiedliwoœci społecznej, nierówne traktowanie pracowników znajdujšcych się w

takiej samej lub podobnej sytuacji faktycznej w zakresie odnoszšcym się do ich

uhonorowania za długoletniš nienagannš pracę i przyznawanie tylko nielicznym

rażšco niskich nagród jubileuszowych z powołaniem się na zakładowy system wynagradzania, a stosowanie innych kryteriów i przepisów w stosunku do innych

pracowników. Przy ocenie sprawy w tym aspekcie nie powinien być również pominięty fakt, że wyłšcznie z winy strony pozwanej nastšpiło rażšce opóœnienie w

wypłaceniu powódce tak niskiej nagrody.

Sšd Najwyższy zważył co następuje:

Oba zarzuty rewizji nadzwyczajnej nie sš zasadne.

Abstrahujšc od tego, że wnoszšcy rewizję nadzwyczajnš mógł we własnym

zakresie ustalić, czy i jaki układ zbiorowy pracy obowišzuje w pozwanym Przedsię

biorstwie, to przy analizie przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach

tworzenia zakładowych systemów wynagradzania w brzmieniu podanym w jednoli

tym tekœcie tej ustawy (opublikowanym w Dz. U. z 1988 r., Nr 28, poz. 196),

obowišzujšcym w dniu nabycia przez powódkę prawa do nagrody jubileuszowej za

15 lat pracy, nie zwrócił on uwagi na przepis art. 2 pkt. 2 tej ustawy stanowišcy, że

ilekroć w wym. ustawie jest mowa o "układzie zbiorowym pracy" - rozumie się przez

to układ zbiorowy pracy zawarty po dniu 31 grudnia 1986 r. co pozostaje w zwišzku

z nowym brzmieniem działu jedenastego Kodeksu pracy "Układy zbiorowe pracy i

zakładowe umowy zbiorowe " obejmujšcego przepisy art. 238-24117 k.p. wprowadzonym z dniem 1 stycznia 1987 r. na podstawie art. 1 ustawy z dnia 24

listopada 1986 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy (Dz. U. Nr 42, poz. 201).

Wczeœniej zawarte układy zbiorowe pracy ustawa o zasadach tworzenia zakłado

wych systemów wynagradzania nazywa "dotychczasowymi układami zbiorowymi pracy" (art. 2 pkt 3). W rezultacie przepis art. 3 ust. 1 rozważanej ustawy i przepisy

jej rozdziału 2 majš zastosowanie do zakładowych systemów wynagradzania w zakładach pracy nie objętych układem zbiorowym pracy zawartym po dniu 31 grudnia 1986 r., zaœ art. 3 ust. 2 ustawy i przepisy jej rozdziału 3 dotyczš zakładów

pracy, objętych układem zbiorowym pracy zawartym po tej dacie. Regulacja powyższa pozostała nie zmieniona w przepisach jednolitego tekstu omawianej

ustawy ogłoszonego w Dz. U. z 1990 r. Nr 69, poz. 407. Na podstawie informacji

urzędowej uzyskanej dnia 3 sierpnia 1994 r. w Departamencie Zbiorowych Stosun

ków Pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej Sšd Najwyższy ustalił, że po dniu

31 grudnia 1986 r. nie został w tym Ministerstwie zarejestrowany nowy układ

zbiorowy pracy dla przemysłu drzewnego, natomiast obowišzuje w tej branży nadal

układ zbiorowy pracy dla przemysłów drzewnych z dnia 30 grudnia 1974 r. W konsekwencji tego ustalenia pozwane Przedsiębiorstwo uprawnione było do wprowadzenia zakładowego systemu wynagradzania opracowanego w oparciu o przepisy zawarte w rozdziale 2 rozważanej ustawy, wœród których znajduje się

wspomniany w rewizji nadzwyczajnej przepis art. 20 ust. 4 stanowišcy, iż "podstawę

wymiaru nagrody jubileuszowej stanowi najniższe wynagrodzenie obowišzujšce w

dniu nabycia prawa do nagrody" powtórzony w § 4 aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 r. do porozumienia o zakładowym systemie

wynagradzania w pozwanym Przedsiębiorstwie. Przepisy tego porozumienia zastšpiły - w zakresie okreœlonym w ustawie - odpowiednie przepisy o wynagra

dzaniu, w tym także postanowienia dotychczasowego układu zbiorowego pracy (art.

23 ustawy) oraz przepisy powołanej wyżej uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22

wrzeœnia 1978 r. (wyliczenie zawarte w art. 23 nie jest bowiem wyczerpujšce)

niezależnie od trafnej interpretacji § 1 tej uchwały dokonanej przez Sšd Wojewódzki.

Powołany w rewizji nadzwyczajnej przepis art. 28 ust. 2 ustawy o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania nie mógł mieć w sprawie zastosowania, gdyż mieœci się w rozdziale 3 ustawy dotyczšcym zakładowego systemu wynagradzania w zakładach pracy objętych układem zbiorowym pracy zawartym po dniu 31 grudnia 1986 r., do których pozwane Przedsiębiorstwo - jak wyżej ustalono - nie należało.

Próby zatem podważania mocy obowišzujšcej § 4 aneksu do protokołu dodatkowego nr 3 z dnia 17 sierpnia 1988 r. do porozumienia o zakładowym systemie wynagradzania w pozwanym Przedsiębiorstwie okazały się chybione.

Sšd Najwyższy w składzie rozpoznajšcym niniejszš sprawę nie podzielił odmiennego stanowiska zajętego przez Sšd Najwyższy w analogicznej pod względem faktycznym i prawnym sprawie III PZP 48/89 - I PR 410/89 opisanej w tygodniku "Prawo i Życie" nr 25 z 1991 r., na które powoływała się powódka w toku niniejszego procesu, domagajšc się nagrody jubileuszowej obliczonej na podstawie wynagrodzenia przysługujšcego w dniu wypłaty nagrody. Stanowisko to bowiem wyrażone zostało wyłšcznie w oparciu o przytoczony wyżej przepis § 9 ust. 1 uchwały nr 138 Rady Ministrów z dnia 22 wrzeœnia 1978 r. bez zwrócenia uwagi na §

1 tejże uchwały oraz art. 23 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia

zakładowych systemów wynagradzania (wg. numeracji jednolitego tekstu tej ustawy

ogłoszonego w Dz. U. z 1988 r. Nr 28, poz. 196). Przyjšł je także Sšd Najwyższy w

wyroku z dnia 24 lipca 1990 r., I PR 143/90 jednakże dlatego, że orzekajšc

ponownie w tej samej sprawie jako sšd rewizyjny był z mocy art. 389 k.p.c. zwišzany

ocenš prawnš zawartš w poprzednim wyroku Sšdu Najwyższego. Być może z tego

powodu nie powoływał się na powyższe orzeczenie Sšdu Najwyższego organ wnoszšcy rewizję nadzwyczajnš w niniejszej sprawie.

Przechodzšc do drugiego zarzutu stwierdzić należy, że z pracowników, którzy razem z powódkš w dniu 10 listopada 1990 r. pobierali nagrodę jubileuszowš tylko

Aleksander B. otrzymujšcy nagrodę jubileuszowš w kwocie 1.656.000 zł (k. 21) z

ponad rocznym opóœnieniem znajdował się w identycznej sytuacji co powódka (15

lat pracy. które upłynęły w dniu 29 wrzeœnia 1989 r.). Fakt ten przyznało pozwane

Przedsiębiorstwo w odpowiedzi na rewizję nadzwyczajnš wyjaœniajšc, że pracownik

ten otrzymał bezpodstawnie zawyżonš nagrodę jubileuszowš wskutek błędnego przyjęcia w piœmie przyznajšcym mu tę nagrodę, że nabył on do niej prawo w dniu

29 wrzeœnia 1990 r. zamiast w dniu 29 wrzeœnia 1989 r. Co do innych pracowników,

to powódka nie wykazała, aby znajdowali się oni w identycznej sytuacji jak ona.

Przeciwnie, w rewizji powódka podała (k. 44), że inni pracownicy, pobierajšcy w tym samym okresie nagrody jubileuszowe z tytułu 15 lat pracy w normalnym trybie tzn.

bez opóœnienia w wypłacie otrzymali kwoty 10 razy wyższe od nagrody wypłaconej

powódce, czyli w wysokoœci 1.700.000-1.800.000 zł. Oznacza to, że nabyli oni prawo

do nagród jubileuszowych rok póœniej niż powódka, a konkretnie - jak wynika z listy

płac - w m-cu paœdzierniku 1990 r., kiedy stanowišce podstawę obliczenia nagrody

najniższe wynagrodzenie wynosiło 368.000 zł. (k. 18), podczas gdy w paœdzierniku

1989 r., kiedy to powódka nabyła prawo do nagrody jubileuszowej za 15 lat pracy,

najniższe wynagrodzenie wynosiło 38.000 zł (k. 20). Skoro więc w odniesieniu do

tych pracowników różnica wysokoœci nagrody była wynikiem nabycia prawa do nagrody w innym czasie niż termin nabycia prawa do nagrody przez powódkę, w

którym obowišzywała inna wysokoœć najniższego wynagrodzenia stanowišcego podstawę obliczenia nagrody, to nie może być mowy o nierównym traktowaniu z

nimi powódki. Nierównoœć ta zachodzi tylko w porównaniu z Aleksandrem B. ale i

ona nie uzasadnia zarzutu naruszenia konstytucyjnej zasady równoœci. Zasada ta

dotyczy bowiem równoœci w prawie a nie w bezprawiu, a przecież wypłacono temu

pracownikowi zawyżonš nagrodę jubileuszowš bezpodstawnie czyli wbrew prawu.

Pojedyńcza wypłata nagrody jubileuszowej w zawyżonej wskutek pomyłki wysokoœci

nie stanowi także dostatecznego argumentu dla uznania, że wypłata powódce nagrody obliczonej zgodnie z obowišzujšcymi przepisami stanowi naruszenie konstytucyjnej zasady sprawiedliwoœci społecznej. Skoro zaœ nie nastšpiło naru

szenie wspomnianych zasad konstytucyjnych, to bezzasadny jest oparty na ich

naruszeniu zarzut, że strona pozwana powołujšc się wobec powódki na § 4 aneksu

nadużyła prawa w œwietle zasad współżycia społecznego (art. 8 k.p.). Zarzutu tego nie uzasadnia również ponad roczna zwłoka strony

pozwanej w

wypłacie należnej powódce nagrody jubileuszowej. Sama bowiem zwłoka nie była

powodem wypłaty tak niskiej nagrody, a obowišzujšcy w pozwanym zakładzie pracy

sposób obliczania nagrody, oparty na przepisach ustawy o zasadach tworzenia

zakładowych systemów wynagrodzenia i przede wszystkim istotny spadek siły nabywczej pienišdza na przełomie lat 1989 i 1990, którego strony nie mogły

przewidzieć, co wyklucza ewentualnie odpowiedzialnoœć odszkodowawczš strony

pozwanej w œwietle art. 361 § 1 k.c. i art. 477 § 1 k.c. Ten ostatni przepis ogranicza

zresztš odpowiedzialnoœć odszkodowawczš dłużnika w razie jego zwłoki w spełnieniu œwiadczenia do naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

Mimo bezzasadnoœci zarzutów rewizji nadzwyczajnej została ona co do należnoœci głównej przez Sšd Najwyższy uwzględniona, gdyż wyroki Sšdów obu

instancji wydane zostały z rażšcym naruszeniem art. 3581 § 3 k.c. w zw. z art. 12

ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr

55, poz. 321) i art. 300 k.p., co Sšd Najwyższy wzišł z urzędu pod rozwagę (art. 420

§ 2 k.p.c.). Art. 3581 § 3 k.c. stanowi, że "w razie istotnej zmiany siły nabywczej

pienišdza po powstaniu zobowišzania, sšd może po rozważeniu interesów stron,

zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokoœć lub sposób spełnienia œwiadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub

umowie", zaœ według majšcego charakter przepisu przejœciowego art. 12 ust. 2

ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie kodeksu cywilnego do zobowišzań pieniężnych powstałych od dnia 30 paœdziernika 1950 r. jeszcze nie przedawnionych

i nie wykonanych do dnia wejœcia w życie tejże ustawy (tj. do dnia 1 paœdziernika

1990 r.) stosuje się art. 3581 § 3 k.c. tylko do œwiadczeń w częœci nie wykonanej.

Ponieważ dochodzone przez powódkę roszczenie niewštpliwie powstało po dniu 30

paœdziernika 1950 r., a w dniu 1 paœdziernika 1990 r. nie było przedawnione, to art.

3581 § 3 k.c. - przy istnieniu okreœlonych w nim przesłanek - może mieć do niego

zastosowanie, ale pod warunkiem, że œwiadczenie nie zostało do tego dnia wykonane. Jeżeli więc wypłata powódce nagrody nastšpiła w dniu 10 listopada 1990

r., to z punktu widzenia wymienionego przepisu przejœciowego nie ma przeszkód,

aby art. 3581 § 3 k.c. mógł być do tego zobowišzania zastosowany. Powstaje

natomiast zagadnienie, czy wypłacenie powódce nagrody w kwocie nominalnej stanowiło wykonanie zobowišzania. W tym przedmiocie Sšd Najwyższy w składzie

rozpoznajšcym niniejszš sprawę podziela uchwałę Sšdu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 1992 r., I PZP 19/92 (OSNCP 1992 z. 9 poz. 166), w myœl której art. 3581 §

3 k.c. w zw. z art. 300 k.p. może być odpowiednio zastosowany w sprawie o należnoœć z zakresu prawa pracy (odprawę rentowš) także wówczas, gdy to œwiadczenie pieniężne zostało spełnione przez zapłatę sumy nominalnej lecz w

okolicznoœciach nie powodujšcych wygaœnięcia zobowišzania. W uzasadnieniu powyższej uchwały Sšd Najwyższy wyjaœnił m.in. że zgodnie z art. 3581 § 1 k.c.

zapłata kwoty nominalnej stanowi jedynie spełnienie œwiadczenia. Nie oznacza ona

jeszcze wykonania zobowišzania, gdyż do tego potrzebne jest ponadto zaspokojenie

wierzyciela. Według art. 354 § 1 k.c. wykonanie zobowišzania przez dłużnika

powinno być zgodne ze społeczno-gospodarczym celem zobowišzania oraz z zasadami współżycia społecznego, a także ewentualnie ustalonymi zwyczajami.

Zapobiega to sytuacjom, w których spełnienie przez dłużnika œwiadczenia w sposób formalnie zgodny z treœciš zobowišzania nie zaspokajałoby uzasadnionego interesu wierzyciela. Takš sytuację tworzy istotna zmiana siły nabywczej pienišdza po powstaniu zobowišzania. Spełnienie w tej sytuacji œwiadczenia przez zapłatę kwoty nominalnej nie zaspokaja interesu wierzyciela i nie powoduje wygaœnięcia zobowišzania, chyba że wierzyciel przyjmie takie œwiadczenie na zaspokojenie swojej wierzytelnoœci. O spełnieniu œwiadczenia można mówić bowiem dopiero wtedy,gdy zostaje ono zaofiarowane przez dłużnika i przyjęte przez wierzyciela.

Oœwiadczenie wierzyciela o przyjęciu zapłaty kwoty nominalnej na zaspokojenie wierzytelnoœci może zostać złożone przez każde zachowanie ujawniajšce takš wolę w sposób dostateczny (art. 60 k.c.).

Niezwłoczne kwestionowanie przez powódkę w niniejszej sprawie wysokoœci wypłaconej nagrody (k. 9) œwiadczy zdaniem Sšdu Najwyższego, w dostateczny sposób, że nie traktowała ona wypłaconej jej tytułem nagrody jubileuszowej kwoty nominalnej jako zaspokojenia swej wierzytelnoœci z tego tytułu, a jako wypłatę na poczet należnej nagrody jubileuszowej. Umożliwia to zastosowanie w sprawie waloryzacji œwiadczenia okreœlonej w art. 3581 § 3 k.c. Wprawdzie w œwietle art. 3581

§ 4 k.c. jest ona uzależniona od żšdania wierzyciela, który go w niniejszej sprawie nie zgłosił, jednak - jak wyjaœnił Sšd Najwyższy w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 30 stycznia 1992 r., I PRN 60/91 (PiZS 1992 nr 7 s. 64) - okreœlony w art. 4771 § 1 k.p.c. obowišzek orzekania w sprawach z zakresu prawa pracy o roszczeniach wynikajšcych z faktów przytoczonych przez pracownika, choćby nie były objęte jego żšdaniem lub zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania dotyczy także waloryzacji œwiadczenia na podstawie art. 3581 § 3 k.c.

Powódka zaœ w niniejszej sprawie powoływała się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, który wskazywał na spadek siły nabywczej pienišdza w okresie po nabyciu przez niš prawa do nagrody jubileuszowej a wypłatš tej nagrody w kwocie nominalnej. Spadek ten w powyższym okresie czyli między dniem 12 paœdziernika

1989 r. a 10 listopada 1990 r. był istotny, co jest faktem powszechnie znanym, a

ponadto wynika z zebranego w sprawie materiału wskazujšcego, jak już podano

wyżej, że najniższe wynagrodzenie pracownicze wynosiło w paœdzierniku 1989 r.

38.000 zł. a w paœdzierniku 1990 r. 368.000 zł. W efekcie opóœniona wypłata

powódce nagrody jubileuszowej w kwocie nominalnej obliczonej na podstawie wynagrodzenia z paœdziernika 1989 r. spowodowała z punktu widzenia zasad współżycia społecznego i interesu powódki jej pokrzywdzenie. Zdaniem Sšdu Najwyższego waloryzacja powinna w niniejszej sprawie objšć różnicꠜwiadczenia wynikajšcš ze spadku siły nabywczej pienišdza w okresie między nabyciem przez

powódkę prawa do nagrody a jej wypłatš opóœnionš z winy strony pozwanej. Najniższe wynagrodzenie pracownicze jest relatywnš siły nabywczej pienišdza i

dlatego Sšd Najwyższy dla potrzeb niniejszej sprawy przyjšł, że może ono stanowić

miernik waloryzacji.

Kierujšc się powyższymi przesłankami Sšd Najwyższy uznał, że po walory

zacji na podstawie art. 3581 § 3 k.c. strona pozwana zapłacić winna powódce

tytułem wysokoœci nagrody jubileuszowej kwotę 1.309.625 zł. obliczonš w następu-

jšcy sposób: Nagroda wyliczona na podstawie najniższego wynagrodzenia obowiš-

zujšcego w m-cu paœdzierniku 1990 r. = 1.656.000 zł (k. 18) pomniejszona o kwotę

wypłaconej nagrody czyli 171.000 zł oraz o połowę wypłaconych odsetek w kwocie

350.750 zł. czyli o 175.375 zł. Odliczenie przy waloryzacji nagrody połowy wypła

conych powódce odsetek uzasadnione jest ich częœciowo waloryzacyjnym charak

terem, na co wskazuje wysokoœć odsetek ustawowych obowišzujšcych w okresie

między powstaniem prawa powódki do nagrody a jej wypłatš, przekraczajšcš wysokoœć odsetek kredytowych. Takš też kwotę z 8% od dnia 4 sierpnia 1994 r. Sšd

Najwyższy - uwzględniajšc rewizję nadzwyczajnš i uchylajšc zaskarżony wyrok Sšdu

Wojewódzkiego oraz zmieniajšc poprzedzajšcy go wyrok Sšdu Rejonowego -zasšdził na rzecz powódki (art. 422 § 1 k.p.c.). Uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej

w œwietle art. 421 § 2 k.p. nie stała na przeszkodzie okolicznoœć, że została ona

wniesiona po upływie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku, gdyż zaniechajšc waloryzacji dochodzonej należnoœci Sšdy obu instancji nie

tylko rażšco naruszyły wskazane wyżej przepisy, lecz także interes Rzeczypospolitej

Polskiej, która otacza roszczenia pracownicze wzmożonš ochronš, a w niniejszej

sprawie ochrona ta była szczególnie potrzebna, gdyż chodzi o powódkę pozostajšcš

bez pracy i samotnie wychowujšcš 2 dzieci, na które otrzymuje niewysokie alimenty.

Sšd Najwyższy oddalił rewizję nadzwyczajnš w częœci dotyczšcej odsetek za

okres od dnia 4 sierpnia 1994 r. Od zwaloryzowanego na podstawie art. 3581 § 3

k.c. œwiadczenia, w częœci przewyższajšcej jego nominalnš wysokoœć, odsetki za

opóœnienie należš się dopiero od daty wyroku sšdowego, mocš którego dokonano

waloryzacji. Samo bowiem istnienie przesłanek z art. 3581 § 3 k.p.c. nie powoduje z

mocy prawa zmiany wysokoœci œwiadczenia. Konieczna jest inicjatywa wierzyciela,

któremu jednak nie przysługuje roszczenie w znaczeniu materialnoprawnym. Przysługuje mu tylko uprawnienie do żšdania waloryzacji. Dlatego nie można też

przed waloryzacjš mówić o opóœnieniu dłużnika w wykonaniu zobowišzania pieniężnego przekraczajšcego jego nominalnš wysokoœć. Skutek w postaci waloryzacji następuje dopiero z mocy orzeczenia sšdu, które ma więc charakter

konstytutywny. Nie miał - jak się wydaje - powyższych okolicznoœci na uwadze Sšd

Najwyższy przy wydawaniu wyroku z dnia 16 wrzeœnia 1993 r. w sprawie I PRN

70/93 (OSNCP 1994 z. 5 poz. 113). Natomiast uchwała Sšdu Najwyższego z dnia 8

lipca 1993 r., III CZP 80/93 (OSP 1994 r., nr. 3, poz. 50) dotyczy wprawdzie odsetek

lecz nie od sumy zwaloryzowanej na podstawie art. 3581 § 3 k.c., a od odszkodowania ustalonego na podstawie art. 363 § 2 k.c.

Odsetki od nominalnej kwoty nagrody za okres od dnia nabycia do niej prawa

przez powódkę do dnia zapłaty zostały zaœ przez stronę pozwanš uiszczone.

Inne orzeczenia