Postanowienie WSA z dnia 27.11.2009 sygn. III SA 171/03

Sygrantura: III SA 171/03
Wydane przez: Wojewódzki Sąd Administracyjny
Z dnia: 2009-11-27
Skład: Jolanta Sokołowska (sprawozdawca, przewodniczący)

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, , po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. A. – P.P.H. "W." o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi W. A.– P.P.H. "W." na decyzję Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2002 r., Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 r. postanawia: - odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku -

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia 12 października 2009 r. pełnomocnik Skarżącego – W. A. P.P.H. "W." zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. akt III SA 171/03 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r.

W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Skarżącego przedstawił przebieg postępowania w sprawie wskazując, iż w skardze wniesionej do Sądu Skarżący podał aktualny na ten dzień adres siedziby zakładu głównego, tj. M., Al. [...].

Przy pierwszym kierowanym do Skarżącego przez Naczelny Sąd Administracyjny wezwaniu (do uiszczenia wpisu) Skarżący nie został pouczony o treści art. 70 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu.

W odpowiedzi na skargę Izby Skarbowa w W. jako adres Skarżącego wskazała M., ul. [...] .

Po wydaniu postanowienia o odmowie wstrzymania zaskarżonej decyzji Naczelny Sąd Administracyjny przesłał odpis tego postanowienia na adres Skarżącego wskazany w skardze. Przesyłka została zwrócona do Sądu z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie".

W związku z reorganizacją sądownictwa administracyjnego sprawa została przekazana do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, który wyznaczył rozprawę na dzień 7 lipca 2004 r. Zawiadomienie o terminie rozprawy przesłano na adres Skarżącego wskazany w skardze, tj. M., Al. [...]. W zawiadomieniu nie pouczono Skarżącego, iż nieobecność stron na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy (art. 107 p.p.s.a.) oraz że w przypadku oddalenia skargi uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony a nie z urzędu (art. 141 § 2 p.p.s.a.).

Zawiadomienie o wyznaczeniu rozprawy zostało zwrócone do Sądu z adnotację "zwrot – nie podjęto w terminie". Na rozprawie Sąd uznał ww. zawiadomienie za doręczone w trybie art. 73 p.p.s.a. oraz wydał wyrok oddalający skargę.

Dalej pełnomocnik Skarżącego wskazał, iż w dniu wniesienia skargi siedziba zakładu głównego Skarżącego mieściła się w M. przy Al. [...] , taki też adres Skarżący podał w skardze. W dniu 4 kwietnia 2003 r. dokonano zmian we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej Skarżącego w taki sposób, iż wykreślono poprzedni adres a wpisano M., ul [...].

Z powyższego wynika, iż od dnia 4 kwietnia 2003 r. siedziba zakładu głównego Skarżącego mieściła się w M. przy ul. [...], który to adres był tożsamy z miejscem zamieszkania Skarżącego. W konsekwencji wszelka korespondencja – również Sądowa – powinna być kierowana na nowy adres Skarżącego. Żaden z Sądów tego jednak nie uczynił.

W ocenie pełnomocnika Skarżącego postępowanie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie naruszały:

- art. 67 § 1 oraz art. 69 p.p.s.a. poprzez doręczanie pism sądowych na niewłaściwy adres zakładu głównego Skarżącego, zamiast adresu zamieszkania;

- art. 70 § 1 p.p.s.a. poprzez brak pouczenia Skarżącego o obowiązku zawiadomienia Sądu o zmianie adresu, zamieszkania i siedziby przy pierwszym doręczeniu,

- art. 6 w zw. z art. 107 i art. 141 § 2 p.p.s.a. poprzez brak pouczenia Skarżącego o tym, że na rozprawie może zapaść wyrok, który nie będzie podlegał doręczeniu, a którego zaskarżenie będzie możliwe po uprzednim złożeniu wniosku o jego uzasadnienie,

- art. 73 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że Skarżącemu doręczono zawiadomienie o rozprawie w tym trybie.

Zdaniem pełnomocnika Skarżącego nie można zarzucić Skarżącemu działania niedbałego ani tym bardziej zawinionego, którego skutkiem było wadliwe doręczenie mu wyroków i innych dokumentów przez Sąd, a w konsekwencji pozostawienie ich w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Skarżący nie miał bowiem żadnego wpływu na fakt, iż korespondencja sądowa wysyłana była na nieaktualny adres siedziby zakładu głównego.

Dalej pełnomocnik wskazał, że pomimo, iż od uchybionego terminu upłynął już rok, z uwagi na szczególne okoliczności sprawy jego przywrócenie jest uzasadnione. O uchybieniu terminu Skarżący dowiedział się w dniach 6, 7 oraz 8 października 2009 r. przeglądając akta sądowe sprawy.

Uzasadniając zarzut naruszenia przez NSA oraz WSA w Warszawie art. 67 § 1 p.p.s.a. pełnomocnik Skarżącego stwierdził, iż zgodnie z tym przepisem jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście. Z przepisów p.p.s.a. wynika, iż doręczenia dokonuje się przede wszystkim w miejscu zamieszkania, a dopiero w razie niemożności doręczenia pisma w miejscu zamieszkania doręczenie może nastąpić do rąk adresata w miejscu pracy, a gdy i to nie jest możliwe – wszędzie tam, gdzie się adresata zastanie.

NSA oraz WSA w Warszawie uchybiły powyższym wymogom doręczania pism sądowych osobom fizycznym, gdyż dokonały doręczenia na adres siedziby zakładu a nie na adres miejsca zamieszkania Skarżącego. Ponadto nie wezwano Skarżącego do wskazania aktualnego adresu zamieszkania.

Odnośnie zarzutu naruszenia art. 70 § 1 i § 2 p.p.s.a. pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że z przepisu tego wynika obowiązek strony do zawiadomienia Sądu o zmianie adresu zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby. Zaniechanie tego obowiązku powoduje, iż pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest Sądowi znany. O powyższym obowiązku oraz skutkach jego niedopełnienia Sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu.

W niniejszej sprawie NSA dopuścił się naruszenia powyższego przepisu. Skarżący nigdy nie otrzymał pouczenia, iż powinien zawiadamiać Sąd o zmianie adresu oraz skutkach zaniechania tego obowiązku. Skoro zatem Skarżący nie został przez Sąd prawidłowo powiadomiony o ciążącym na nim obowiązku, jego niewykonanie nie może pociągać dla Skarżącego ujemnych konsekwencji.

W ocenie pełnomocnika zarówno NSA jak i WSA w Warszawie miały wiedzę odnośnie zmiany adresu Skarżącego, gdyż nowy adres został wskazany w odpowiedzi na skargę przesłanej przez Izbę Skarbową w W.

Dalej pełnomocnik Skarżącego wskazał, iż w zawiadomieniu o rozprawie Skarżący nie został pouczony, iż na rozprawie może zapaść wyrok, którego uzasadnienie sporządza się na wniosek strony. Obowiązek takiego pouczenia wynika natomiast z art. 6 w zw. z art. 107 oraz art. 141 § 2 p.p.s.a.

Zdaniem pełnomocnika opisane powyżej uchybienia Sądu skutkują bezskutecznością doręczenia zawiadomienia o rozprawie, dokonanego w trybie art. 73 p.p.s.a. W konsekwencji należy uznać, iż wyrok wydany w sprawie Skarżącego został wydany w warunkach nieważności postępowania oraz z naruszeniem zasady zaufania do Państwa i prawa. To natomiast oznacza, iż przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku uzasadnione jest szczególnym i wyjątkowym charakterem niniejszej sprawy.

Wraz ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik Skarżącego złożył wniosek o sporządzenie oraz doręczenie uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 lipca 2004 r. sygn. akt III SA 171/03.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 86 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd na wniosek strony postanowi przywrócenie terminu, jeżeli bez swojej winy nie dokonała ona w terminie czynności w postępowaniu sądowym. Stosownie do art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana - w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z przepisu tego wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie.

W myśl natomiast art. 87 § 5 p.p.s.a. po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych.

W orzecznictwie sądów powszechnych – zapadłym na gruncie analogicznej regulacji zawartej w przepisie art. 169 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego – ugruntował się pogląd, iż niezawinione uchybienie terminu – nawet oczywiste – nie uzasadnia jego przywrócenia, jeżeli minął rok od upływu uchybionego terminu, a rozpoznawany wypadek nie ma charakteru wyjątkowego. Wprowadzając tę przesłankę do przywrócenia terminu ustawodawca opowiedział się – co do zasady – za ochroną utrwalonego w skutek upływu czasu, stanu powstałego w wyniku uchybienia terminu do podjęcia czynności procesowej (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 maja 2006 r., V CZ 28/06, LEX nr 200915).

W tym samym postanowieniu Sąd Najwyższy wyraził pogląd, iż pojecie "wypadków wyjątkowych" nie zostało określone w ustawie. Prawodawca pozostawił w tym zakresie ocenę sędziemu. Do Sądu rozpoznającego wniosek o przywrócenie terminu należy zatem ustalenie – na podstawie całokształtu okoliczności występujących w danej sprawie – czy zachodzi w realiach tej sprawy wypadek, który można uznać za wyjątkowy. Wykluczenie możliwości przywrócenia terminu na podstawie przesłanki "wyjątkowych wypadków" powoduje, iż nie ma potrzeby badania wniosku pod kątem zawinionego działania strony postępowania. W tej sytuacji bowiem wina strony bądź jej brak nie ma żadnego znaczenia merytorycznego.

W postanowieniu z dnia 9 lutego 1999 r. sygn. akt I CKN 802/98 (LEX nr 35857) Sąd Najwyższy uznał natomiast, iż rzeczą Sądu rozpoznającego wniosek o przywrócenie terminu jest wyważenie – przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności występujących w konkretnej sprawie, a więc zarówno elementów przedmiotowych jak i podmiotowych – czy argumenty wspierające wniosek są mocniejsze od argumentów przemawiających za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w przepisanym terminie oraz czy moc tych argumentów pozwala na stwierdzenie, że w sprawie zachodzi wypadek, który można uznać za wyjątkowy.

Podzielając poglądy wyrażone powyżej oraz uznając, że mają one zastosowanie w sprawie niniejszej Sąd uznał, iż brak jest przesłanek koniecznych do przywrócenia terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W ocenie Sądu – dokonanej na podstawie całokształtu okoliczności sprawy - w sprawie nie ma bowiem miejsca przypadek wyjątkowy, który uzasadniałby przywrócenie terminu po upływie roku od uchybionego terminu. W konsekwencji Sąd nie ustosunkowywał się zatem do przesłanek przywrócenia terminu określonych w art. 86 p.p.s.a., tj. braku winy strony Skarżącej.

Przede wszystkim Sąd wskazuje na fakt, iż – wbrew zarzutom sformułowanym we wniosku o przywrócenie terminu - korespondencja wysyłana w toku postępowania do Skarżącego była doręczana w sposób prawidłowy. Kierowano ją na adres podany przez Skarżącego w skardze. Przesyłki, które zostały zwrócone do Sądu były uprzednio awizowane i uznawane przez Sąd za doręczone na podstawie art. 73 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, iż zastosowanie tego przepisu nie jest uzależnione – co wydaje się sugerować pełnomocnik Skarżącego – od zawiadomienia strony o konieczności informowania Sądu o zmianie adresu. Taki obowiązek nakłada natomiast art. 70 p.p.s.a. Przepis ten nie stanowił jednakże – jak wspomniano wcześniej – podstawy do uznania przesyłek za doręczone. Brak powyższego pouczenia nie ma więc wpływu na prawidłowość zastosowania przez Sąd art. 73 p.p.s.a. oraz uznania fikcji doręczenia korespondencji Skarżącemu.

Z powyższych względów Sąd nie podziela poglądów pełnomocnika Skarżącego dotyczących nieprawidłowości doręczania Skarżącemu korespondencji sądowej.

Dalej wskazać należy, iż od osoby należycie i starannie dbającej o swoje interesy wymagać należy – niezależnie od posiadanej przez nią wiedzy m.in. w zakresie prawa – iż w sytuacji zmiany adresu wskazanego jako jedyny adres do korespondencji dla Sądu, poinformuje ona Sąd o swoim nowym adresie. Wprawdzie przepisy p.p.s.a. zobowiązują Sąd do poinformowania strony o obowiązku dokonania takiego zawiadomienia (a w braku realizacji tego obowiązku przez Sąd nie ma możliwości zastosowania art. 70 § 2 p.p.s.a.), jednakże nie zwalnia to samej strony z obowiązku należytego dbania o swoje interesy.

W niniejszej sprawie Skarżący pomimo zmiany adresu nie poinformował o tym fakcie Sądu. Musiał jednocześnie mieć świadomość tego jaki adres podał jako adres do korespondencji w skardze oraz że był to jedyny wskazany przez niego adres. W takich okolicznościach nie wymagało specjalistycznej wiedzy prawniczej uświadomienie sobie skutku takiego zaniechania, którym było kierowanie korespondencji przez Sąd na adres podany przez Skarżącego (jak się okazało później - już nieaktualny).

Dodatkowo Sąd stwierdza, iż za oczywistą niedbałość ze strony Skarżącego należy uznać brak jakiegokolwiek zainteresowania złożoną przez niego skargą przez okres ponad sześciu lat. Skargę Skarżący wniósł bowiem w styczniu 2003 r., w lutym 2003 r. uiścił wpis sądowy, natomiast następną czynnością podjętą w sprawie było zapoznanie się z aktami przez pełnomocnika Skarżącego co miało miejsce dopiero w październiku 2009 r. Dziwi fakt, iż osoba żywotnie zainteresowana rozstrzygnięciem wszczętego przez siebie postępowania sądowego przez okres sześciu lat nie interesuje się tą sprawą i nie nabiera wątpliwości odnośnie stanu na jakim ta sprawa się znajduje. Takie zachowanie Skarżącego niewątpliwie posiada cechy niedbałości.

Wskazane powyżej okoliczności powodują, iż w opinii Sądu w sprawie nie występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia. Zaistniała sytuacja, w której Skarżący nie mógł w terminie złożyć wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wynikła bowiem m.in. z jego zaniechań oraz niewystarczającej dbałości o własne interesy. To natomiast wyklucza możliwość uznania pierwszeństwa interesu prawnego Skarżącego w stosunku do pewności i stabilności sytuacji prawnej powstałej na skutek uprawomocnienia się wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 lipca 2004 r.

Zgodnie z poglądem wyrażonym w komentarzu do art. 87 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Zakamycze 2006 r.) – który Sąd podziela - kwestia dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu po upływie roku od jego uchybienia stanowi przesłankę dotyczącą postępowania, należy więc do warunków dopuszczalności rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, a nie do przesłanek merytorycznych, a więc do warunków zasadności wniosku. Skoro istnienie wyjątkowego wypadku należy do przesłanek dopuszczalności rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu, jej brak powoduje, że wniosek taki podlega odrzuceniu jako niedopuszczalny na podstawie art. 88 p.p.s.a., a nie oddaleniu.

W związku z powyższym, uznając, iż w sprawie nie występuje przesłanka wyjątkowego przypadku, wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z dnia 7 lipca 2004 r. należało – na podstawie art. 88 p.p.s.a. – odrzucić.

Inne orzeczenia