Postanowienie WSA z dnia 04.09.2017 sygn. I SA/Gd 802/17

Sygrantura: I SA/Gd 802/17
Wydane przez: Wojewódzki Sąd Administracyjny
Z dnia: 2017-09-04
Skład: Ewa Wojtynowska (sprawozdawca, przewodniczący)
Powiązane: Wyrok

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Wojtynowska po rozpoznaniu w dniu 4 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 sierpnia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. M.-P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 9 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

Wnioskiem sporządzonym na formularzu PPF w dniu 2 czerwca 2017 r. (data stempla pocztowego), Skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z oświadczenia wnioskodawczyni o jej stanie rodzinnym, majątku i dochodach, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) wynika, że osiąga ona dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 350 zł netto, pozostaje w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej, jej małżonek uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.700 zł netto i nie posiada żadnego majątku. Małżonkowie mają na utrzymaniu troje dzieci, w tym dwoje małoletnich. Skarżąca nie jest właścicielką żadnych nieruchomości, nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jak wskazała Skarżąca, otrzymywane wynagrodzenie za pracę stanowi źródło utrzymania jej pięcioosobowej rodziny.

W związku z powziętymi wątpliwościami na podstawie przepisu art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 21 czerwca 2017 r. wezwał stronę do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów.

Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy.

Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła sprzeciw od w/w postanowienia zarzucając:

- naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na treść orzeczenia poprzez błędną wykładnię art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w szczególności poprzez przyjęcie, iż Skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający w szczególności na przyjęciu, iż przedłożony przez Skarżącą materiał dowodowy nie usunął niejasności odnoszących się do jej sytuacji finansowej.

Mając powyższe na uwadze, Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji oraz o wstrzymanie wykonalności zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3).

W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje:

1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania;

2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia.

Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Z tego powodu to rzeczą wnioskodawcy, jako osoby zainteresowanej, jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Jednocześnie, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (por. postanowienie NSA z dnia 24 listopada 2008 r. sygn. akt II OZ 1220/08, wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W piśmiennictwie wskazuje się z kolei, że to podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zobowiązany jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjął wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Warszawa 2006, s. 504). W interesie wnioskodawcy leży zatem przedstawienie stosownej argumentacji, która potwierdzałaby zasadność uwzględnienia jego wniosku. Wniosek powinien być rzetelnie sporządzony, a przedstawione w nim okoliczności powinny odpowiadać prawdzie (por. postanowienie NSA z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II OZ 1400/07). Niewykazanie przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. obliguje sąd do odmowy uwzględnienia takiego wniosku. Przyjmuje się również, że jeżeli fakty podane we wniosku nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r. sygn. akt FZ 360/04, z dnia 29 lipca 2005 r. sygn. akt II FZ 470/05).

W niniejszej sprawie skorzystano z możliwości, o jakiej mowa w art. 255 p.p.s.a. i zobowiązano wnioskodawczynię do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować jej rzeczywistą sytuację finansową i majątkową.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie w dniu 14 lipca 2017 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik Skarżącej przedłożył kopię dodatkowego oświadczenia Skarżącej i jej małżonka, w którym wskazali, że nie dysponują kopiami złożonych zeznań podatkowych za 2016 r., nie mają możliwości wygenerowania wyciągów bankowych, pobierają świadczenie 500 plus na jedno dziecko, małżonek Skarżącej aktualnie przebywa na urlopie wychowawczym, ich dorosły syn studiuje w trybie zaocznym, aktualnie przebywa za granicą i nie ma możliwości uzyskania od niego wymaganych dokumentów, wobec Skarżącej toczą się liczne postępowania egzekucyjne, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa i Skarżąca nie ma udziału w finansach męża, nie posiadają dokumentacji dotyczącej kosztów utrzymania lokalu, w którym mieszkają, gdyż media nie są przepisane na nich, średnie koszty utrzymania, w tym wynajem i media, stanowią kwotę około 3.000 zł. Z wymaganych dokumentów źródłowych wskazanych w wezwaniu Skarżąca przedłożyła jedynie odpisy: podpisanego przez jej małżonka (jako prezesa zarządu spółki z o.o.) zaświadczenia od pracodawcy z dnia 14 lipca 2017 r. o wymiarze jej czasu pracy i wysokości wynagrodzenia oraz dokumentów dotyczących prowadzonych względem niej postępowań egzekucyjnych, tj. zawiadomienia o zajęciu przez naczelnika urzędu skarbowego wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 29 czerwca 2017 r. oraz zawiadomienia o wszczęciu egzekucji komorniczej z dnia 20 czerwca 2017 r. wraz z wezwaniem dłużnika do złożenia wyjaśnień. Z dokumentów tych wynika, że Skarżąca jest zatrudniona w wymiarze czasu pracy 1/8 etatu z wynagrodzeniem 500 zł brutto, w ramach egzekucji prowadzonej przez naczelnika urzędu skarbowego dochodzone są od niej należności, których wysokość wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi wynosi 64.784,26 zł (stan na dzień 29 czerwca 2017 r.), zaś w ramach egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego dochodzone są od niej należności, których wysokość wraz z odsetkami oraz kosztami egzekucyjnymi wynosi 60.881,58 zł (stan na dzień 20 czerwca 2017 r.).

W tych okolicznościach stwierdzić należy w pierwszej kolejności, że Skarżąca nie wykonała prawidłowo nałożonego na nią obowiązku, gdyż nie przedłożyła wszystkich wymienionych w wezwaniu dokumentów, wskazując na ich nieposiadanie lub brak możliwości uzyskania. Tym samym nie przedłożono: a) odpisów wszystkich złożonych przez Skarżącą, jej małżonka oraz dorosłego syna zeznań podatkowych za rok 2016, a w przypadku ich niezłożenia stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez Skarżącą, jej małżonka i dorosłego syna rachunków bankowych, obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) zaświadczenia od pracodawcy małżonka Skarżącej o wysokości średniego wynagrodzenia netto za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją, czy jest z tych świadczeń prowadzona egzekucja, a jeżeli tak podania wysokości potrąceń dokonanych w okresie trzech ostatnich miesięcy; d) odpisu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze (500 plus); e) dokumentów obrazujących aktualną wysokość zobowiązań finansowych Skarżącej, jej małżonka oraz dorosłego syna; f) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat za czynsz i media); f) dokumentów potwierdzających wydatki poniesione w okresie ostatnich trzech miesięcy na leczenie.

Do sprzeciwu również nie załączono powyższej dokumentacji obrazującej sytuację finansową i majątkową Skarżącej.

Skarżąca, powołując się na obowiązujący w małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, uchyliła się od przedłożenia dokumentacji poświadczającej sytuację majątkową małżonka, zaś przywołując okoliczność pobytu dorosłego syna za granicą, uchyliła się od zobrazowania jego sytuacji majątkowej.

Sąd wskazuje, iż okoliczności przywołane przez Skarżącą, jako uniemożliwiające przedłożenie wnioskowanych dokumentów (np. pobyt syna za granicą), nie są wystarczające do uznania zaistnienia przeszkody do pozyskania wskazanych w wezwaniu dokumentów. W zakresie większości dokumentów Skarżąca nie uzasadniła przyczyny niemożności ich uzyskania lub w ogóle nie odniosła się do obowiązku ich przedłożenia. Wskazać należy, iż nawet przedłożone przez Skarżącą dokumenty (zaświadczenie od pracodawcy) nie zawierają wszystkich wymaganych wezwaniem informacji.

Tym samym Skarżąca uniemożliwiła usunięcie wszelkich niejasności dotyczących jej rzeczywistych możliwości finansowych.

Mając na uwadze to, że Skarżąca uchybiła obowiązkowi złożenia kompletnej dokumentacji nie można przyjąć, że dokonała wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu postępowanie Skarżącej polegające na uchyleniu się od przedłożenia dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Sąd nie jest przy tym zobligowany do prowadzenia jakichkolwiek ustaleń w sytuacji, gdy pełna ocena stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, z uwagi na postawę wnioskodawcy, nie jest możliwa.

Odnosząc się zaś do dokumentów przedłożonych przez wnioskodawczynię, stwierdzić należy, że słusznie przyjął referendarz sądowy, iż dowody te zaprzeczają istotnym okolicznościom dotyczącym wysokości dochodów uzyskiwanych przez małżonków, podanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie.

Sąd zwraca uwagę, że wskazane we wniosku PPF dochody Skarżącej i jej małżonka wynoszą ogółem 3.050 zł miesięcznie, jednakże z uwagi na informację o przebywaniu małżonka Skarżącej na bezpłatnym urlopie wychowawczym oraz pobierania przez Skarżącą świadczenia wychowawczego na dziecko (500 zł) przyjąć należy ich obecnie miesięczny dochód rodziny Skarżącej wynosi 850 zł netto. Natomiast średnie miesięczne koszty utrzymania, w tym wynajem i media, wskazano na kwotę 3.000 zł. Sąd wskazuje zatem, iż określone średnie miesięczne koszty utrzymania wielokrotnie przewyższają uzyskiwane obecnie przez rodzinę Skarżącej dochody w wysokości 850 zł netto. Już ta informacja poddaje w wątpliwość wysokość wykazanych przez Skarżącą dochodów (jako zaniżonych) bądź wysokość wykazanych kosztów otrzymania (jako zawyżonych). Skarżąca nie wskazała źródła pokrycia miesięcznych kosztów utrzymania rodziny w zakresie przekraczającym wysokość uzyskiwanych dochodów, zważywszy na wskazany we wniosku brak majątku.

Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego, iż w kontekście wspólnego zamieszkiwania małżonków (prowadzenia jednego gospodarstwa domowego), okoliczność istniejącego w ich małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej, pozostaje bez wpływu na ocenę możliwości finansowych Skarżącej. Zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie zwalnia bowiem z obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentacji w zakresie sytuacji majątkowej małżonka. Okolicznością podlegającą ocenie w niniejszym postępowaniu w sprawie zwolnienia od kosztów sądowych jest sytuacja finansowa Skarżącej oraz jej małżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, w tym także w postaci pokrywania kosztów prowadzonych postępowań sądowych, którego nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej. Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z nich, jeżeli dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W ocenie Sądu nie można uznać, że wnioskodawczyni, będąc w stanie ponieść comiesięczne koszty utrzymania rodziny w wysokości 3.000 zł, nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym należnego na obecnym etapie postępowania wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł. Dokonanej oceny nie zmienia okoliczność prowadzenia wobec Skarżącej egzekucji, w ramach których dochodzone są od Skarżącej należności w łącznej kwocie ponad 120.000 zł. Fakt ten nie przesądza bowiem o uznaniu, iż Skarżąca nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych. Co więcej, Skarżąca, działając przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, wniosła skargę do tut. Sądu w dniu 13 kwietnia 2017 r. (data stempla pocztowego), w związku z tym już od tego momentu liczyła się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych, winna zatem zabezpieczyć na ten cel stosowne środki finansowe z bieżących dochodów w znacznej wysokości.

Z tych względów słusznie uznał referendarz sądowy, że nie można przyjąć, iż wnioskodawczyni wykazała, że nie jest w stanie – bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny – uiścić kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze przedstawiony w sprzeciwie wniosek Skarżącej, Sąd wskazuje, iż na podstawie art. 260 § 2 p.p.s.a. wstrzymanie wykonalności postanowienia referendarza sądowej następuje z mocy prawa wraz z wniesieniem sprzeciwu.

W związku z przedstawionymi powyżej okolicznościami przemawiającymi za odmową przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.

Inne orzeczenia