Wyrok WSA z dnia 06.07.2016 sygn. IV SA/Po 20/16

Sygrantura: IV SA/Po 20/16
Wydane przez: Wojewódzki Sąd Administracyjny
Z dnia: 2016-07-06
Skład: Ewa Kręcichwost-Durchowska (sprawozdawca), Maciej Busz , Tomasz Grossmann (przewodniczący)
Powiązane: Postanowienie, Postanowienie

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) WSA Maciej Busz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 lipca 2016 r. sprawy ze skargi A. S. i A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w . z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia [...] września 2015 r. A. S. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem, P. S..

Decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...] Wójt Gminy W., działając na podstawie art. 2 ust. 2, art. 3, art. 5, art. 17, art. 20, art. 23-26, art. 30, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 114 z późn. zm., dalej jako "u.ś.r.") odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem P. S..

W uzasadnieniu wskazał, że nie zostały spełnione ustawowe wymogi przyznania prawa do świadczenia. Mąż wnioskodawczyni, A. S., posiada gospodarstwo rolne oddane w dzierżawę. Małżonkowie wspólnie posiadają gospodarstwo rolne; mąż wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników na wniosek, jako rolnik, zaś wnioskodawczyni jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, przy mężu. Syn A. S., legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nr [...] z dnia [...] września 2014 r., wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K.. Orzeczenie wydane jest na czas określony, do dnia [...] września 2017 r. Niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa i w orzeczeniu zaznaczono, że niepełnosprawny nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, oraz zaznaczono "nie dotyczy" przy określeniu konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wyrokiem Sądu Rejonowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. sygn. akt [...] zmieniono zaskarżone orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w ten sposób, że w punkcie 7 orzeczenia ustalono konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, od dnia [...] sierpnia 2014 r. do dnia [...] września 2017 r.

Wójt wyjaśnił, że w świetle art. 17 u.ś.r. wnioskowane świadczenie przysługuje osobie, który rezygnuje z pracy, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Aby otrzymywać świadczenie, zarówno opiekun, jak i osoba wymagająca opieki muszą spełniać określone warunki. Wójt ocenił, że spełniony jest warunek, zgodnie z którym osoba sprawująca opiekę jest zdolna do pracy, ale nie podejmuje zatrudnienia ponieważ opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem. Nie są zaś spełnione wymogi zawarte w art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którymi osoba wymagająca opieki powinna legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wójt podkreślił, że Sąd Rejonowy w k. zmienił zaskarżone orzeczenie o stopniu niepełnosprawności tylko w ten sposób, że w punkcie siódmym orzeczenia ustalił konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stopień niepełnosprawności pozostał ten sam. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie sprawującej opiekę nad osobą do 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, lub opiekującej się osobą po 16 roku życia, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na fakt, że syn wnioskodawczyni ukończył 17 rok życia, nie spełnia definicji dziecka niepełnosprawnego (art. 3 pkt 9 u.ś.r.) i aby otrzymać przedmiotowe świadczenie musiałby legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast z akt sprawy wynika, że syn wnioskodawczyni jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym.

Od opisanej decyzji A. S. złożyła odwołanie, w którym napisała, że syn jest codziennie dowożony na zajęcia do [...]. Nie potrafi czytać, pisać i liczyć, nie pójdzie sam do sklepu, nie umyje się i nie ubierze się. Pod każdym względem potrzebuje pomocy.

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej jako "Kpa") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji jest w pełni uzasadniona. Ustalony stopień niepełnosprawności oraz zawarte w nim wskazania nie spełniają warunków wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego rozpatrywane musi być w związku z niepełnosprawnością dziecka, niezależnie od tego, czy przekroczyło ono 16 rok życia. Oznacza to, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w przypadku dziecka, które ukończyło 16 rok życia, uprawnia do świadczenia pielęgnacyjnego nie tylko w przypadku orzeczenia znacznego stopnia niepełnosprawności, ale i w pozostałych przypadkach, pod warunkiem ustalenia wskazań co do konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Orzeczenie, którym legitymuje się syn wnioskodawczyni, pomimo zmiany jednego wskazania, wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. sygn. akt [...], ciągle nie spełnia dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r., bowiem nie zmieniono wskazania w punkcie ósmym orzeczenia. Nie można mówić o możliwości przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ dziecko nie wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W ocenie organu wyższego stopnia syn wnioskodawczyni nie legitymuje się orzeczeniem spełniającym przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. S. i A.S. podnieśli, że nie zgadzają się z treścią decyzji, która jest bardzo krzywdząca. Syn wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (punkt 7 orzeczenia), tym bardziej konieczności stałego współudziału w procesie jego leczenia i edukacji. Dziecko skarżących, mając 17 lat nie podejmuje samodzielnie żadnych kroków w codziennym życiu, jak chociażby pójście do szkoły czy powrót. Syn nie wie jaki jest dzień, ile ma lat. Skarżąca, mimo że opiekuje się synem nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i nie rozumie ustawy, której przepisy są krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. skarżący poinformowali, że Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., w dniu [...] maja 2016 r. wydał orzeczenie nr [...], którym zaliczył syna do znacznego stopnia niepełnosprawności, na stałe. Do pisma została załączona kserokopia orzeczenia. Skarżący zwrócili się o wyjaśnienie przez Sąd, czy orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, ze wskazaniem że niepełnosprawny wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, jest równoznaczne z orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Na rozprawie Skarżący stwierdził, że nie składał apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. sygn. akt [...], a to na skutek wprowadzenia w błąd, że wyrok wystarczy do uzyskania decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie wskazał, że obecnie żona otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne, na stałe.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie Sąd stwierdza, iż okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy nie są pomiędzy stronami sporne. W szczególności niesporną pozostaje treść orzeczenia o niepełnosprawności, którym syn skarżących legitymował się w toku postępowania administracyjnego, zaliczającego go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W związku z powyższym oraz wobec tego, iż w ocenie Sądu, organy administracji wyczerpująco zebrały i wszechstronnie rozpatrzyły cały materiał dowodowy niezbędny do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia, ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą dalszych rozważań.

Materialnoprawną podstawę wydania obu decyzji stanowiły przepisy u.ś.r., a w szczególności art. 17 ust. 1, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., a precyzyjnie wskazując, prawidłowej wykładni tej części przepisu, w którym ustawodawca wymienił rodzaje orzeczeń stwierdzających niepełnosprawność i wymienił wskazania zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z analizowanej części przepisu wynika, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane tylko w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, i to tylko taką osobą niepełnosprawną, której niepełnosprawność została stwierdzona jednym z dwóch następujących rodzajów orzeczeń:

a) orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo

b) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Syn skarżących w toku kontrolowanego postępowania legitymował się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nr [...] z dnia [...] września 2014 r., wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. i zmienionym w punkcie 7 – wyrokiem Sądu Rejonowego w K. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. sygn. akt [...]. Ze zmienionego, wyrokiem ww. Sądu orzeczenia, wynika że dziecko skarżących wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, ale nie wymaga konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji ("nie dotyczy").

Zasady i tryb wydawania takich orzeczeń reguluje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 214, poz. 1407 z późn. zm.; dalej: "ustawa o rehabilitacji zawodowej", w skrócie: "u.r.z."). W świetle przepisów tej ustawy osoba, która nie ukończyła jeszcze 16 roku życia, może legitymować się jedynie "orzeczeniem o niepełnosprawności", gdyż w stosunku do takiej osoby, co do zasady, nie orzeka się stopnia niepełnosprawności (por. art. 4a ust. 1 u.r.z.). Orzeczenie o niepełnosprawności, poza samym ustaleniem niepełnosprawności, obligatoryjnie powinno zawierać również wskazania dotyczące kwestii wymienionych w art. 6b ust. 3 u.r.z., w tym m.in. zamieszczonych w pkt 7 i 8 tego przepisu wskazań dotyczących: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7), tudzież konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8).

W świetle przywołanych wyżej regulacji ustawy o rehabilitacji zawodowej oraz przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd podziela pogląd zawarty w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 397/11 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - dalej "CBOSA"), że brzmienie cytowanego fragmentu przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. – a zwłaszcza użyty w nim zwrot ‘łącznie ze wskazaniami", a także spójnik "oraz" umieszczony pomiędzy wyliczeniem pierwszego i drugiego ze wskazań – nie pozostawia wątpliwości co do tego, że do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne uprawnia tylko takie orzeczenie o niepełnosprawności, które zawiera równocześnie (łącznie, kumulatywnie) oba wskazania, określone odpowiednio w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy o rehabilitacji zawodowej. Sąd podziela i ten pogląd przywołanego wyroku, że pod rządem art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zachodzi możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy orzeczono wobec osoby niepełnosprawnej jedynie jedno ze wskazań, o których w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 u.r.z. Także Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Poznaniu z dnia 13 lipca 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 397/11, ocenił że konstrukcja przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewiduje możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą, która nie ukończyła 16 lat, co do której wymagane jest posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności łącznie z obydwoma analizowanymi wskazaniami (wyrok NSA z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 1923/11; CBOSA).

W związku z powyższym prawidłowo, zdaniem Sądu, organy administracji odmówiły przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, skoro do wniosku zostało dołączone orzeczenie o niepełnosprawności, ale z tylko jednym z obu kluczowych wskazań. Tym samym, w świetle wcześniejszych uwag, należy stwierdzić, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się do argumentów skargi oraz pisma skarżących z dnia [...] czerwca 2016 r. Sąd podkreśla, że nie ma zamiaru kwestionować stanu zdrowia i konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem 7karżących. Trzeba przy tym zaznaczyć, że oba analizowane wskazania: "konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" a także "konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji" funkcjonują w ustawach (język prawny) i mają dla organów administracji oraz sądów znaczenie prawne, nie potoczne. Organy administracji musiały uwzględnić, że nie zostały spełnione wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd administracyjny, dokonując kontroli legalności decyzji wydanej w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest władny wzruszyć wydanego wobec dziecka orzeczenia o niepełnosprawności, ani też kwestionować jego treści, gdyż orzeczenie tego rodzaju podejmowane jest przez organy administracyjne (powiatowe i wojewódzkie zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności) podlegające kontroli innych sądów (sądów powszechnych – sądów pracy i ubezpieczeń społecznych). Innymi słowy, oceniając rozstrzygnięcie w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne sąd administracyjny obowiązany jest uznawać bez zastrzeżeń przedstawione przez stronę orzeczenie o niepełnosprawności czy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, oraz wskazania wynikające z tego orzeczenia (ewentualnie zmodyfikowane na skutek wyroku sądu pracy i ubezpieczeń społecznych).

Zważywszy, że skarżąca występując o świadczenie pielęgnacyjne przedstawiła orzeczenie o niepełnosprawności, w którym nie zawarto wskazania o konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego. Sąd nie dostrzegł również naruszenia przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W konsekwencji, skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 151 Ppsa.

Inne orzeczenia