Postanowienie NSA z dnia 02.09.2015 sygn. I FZ 276/15

Sygrantura: I FZ 276/15
Wydane przez: Naczelny Sąd Administracyjny
Z dnia: 2015-09-02
Skład: Nina Półtorak (sprawozdawca, przewodniczący)

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia WSA (del.) Nina Półtorak, , , po rozpoznaniu w dniu 2 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 202/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 25 listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia za miesiąc kwiecień 2005 r. postanawia oddalić zażalenie.

Uzasadnienie

I. Stan faktyczny i przebieg sprawy

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 202/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, odmówił A. K. (Skarżący) przyznania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 25 listopada 2014 r. w przedmiocie określania w podatku od towarów i usług za kwiecień 2005 r. nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia.

Sąd pierwszej instancji, przedstawiając stan faktyczny sprawy wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Skarżący wystąpił z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że jego źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza (okręgowa stacja kontroli pojazdów), z tytułu której w 2014 r. uzyskał dochód w wysokości 29.153 zł, zaś w 2013 r. – w wysokości 26.508 zł. Jedyny majątek Skarżącego stanowi nieruchomość, na terenie której zlokalizowana jest stacja kontroli pojazdów oraz środki trwałe służące prowadzeniu tej działalności, w większości zakupione na kredyt. Wnioskodawca zadeklarował dalej, że jego miesięczne koszty utrzymania zamykają się w przedziale 1.200–1.600 zł (m.in. czynsz, woda, energia elektryczna, gaz, telefon i internet). Do swoich miesięcznych wydatków zaliczył również wydatki na pokrycie rat kredytu zaciągniętego na zakup środków trwałych, w wysokości 4.031 zł oraz alimenty na rzecz córki i byłej żony w wysokości blisko 1.200 zł. Z nadesłanych odpisów deklaracji VAT-7 wynika, że przychody Skarżącego z tytułu prowadzonej działalności wyniosły w styczniu br. 46.278 zł, zaś w lutym – 28.651 zł. Z kolei z treści podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2014 r. wynikało, że podatnik osiągnął w tym roku przychód w kwocie 883.811,92 zł oraz poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości 854.658,14 zł. Wnioskodawca nadesłał także saldo swojego rachunku w banku X na 31 grudnia 2014 r. w wysokości 488 zł oraz informację z banku, że rachunek ten jest rachunkiem technicznym, nie jest stosowany do rozliczeń transakcji, zaś drugi rachunek wnioskodawcy w banku X został zamknięty w maju 2014 r. Mimo wezwania Skarżący nie nadesłał aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych w Y.

Postanowieniem z 21 kwietnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W sprzeciwie od powyższego postanowienia pełnomocnik Skarżącego wskazał, że jego mocodawca pozostaje w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Podatnik nie posiada żadnych oszczędności, lokat ani wolnych środków pieniężnych, ponieważ wybudowanie stacji kontroli pojazdów pochłonęło jego wszelkie oszczędności, a także spowodowało konieczność zaciągnięcia kredytów. Pełnomocnik podkreślił, że dochód osiągany przez podatnika z działalności gospodarczej pokrywa zaledwie połowę jego zobowiązań alimentacyjnych i kredytowych. Zdaniem pełnomocnika, jeżeli w najbliższej przyszłości dochody Skarżącego nie wzrosną znacząco i przy ponoszeniu niezbędnych wydatków będzie nadal zmuszony "wspierać się konsumowaniem kosztów amortyzacyjnych", to niewątpliwie dalsze prowadzenie działalności gospodarczej, jeszcze przed spłatą kredytu, zakończy się niepowodzeniem.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że Skarżący tak przy składaniu rozpatrywanego wniosku, jak i po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia wniosku, a także później, przy sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, nie przedstawił wystarczających dowodów pozwalających na rzetelną ocenę jego wniosku. Wątpliwości budzić przy tym musi swobodne łączenie wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (między innymi spłata kredytu zaciągniętego w związku z tą działalnością) z osobistymi wydatkami Skarżącego (koszty utrzymania, alimenty). Z wyjaśnień Skarżącego, jak i jego pełnomocnika nie wynika dlaczego wydatki na obsługę kredytu nie są wiązane z działalnością gospodarczą podatnika. Wnioskodawca nie przedstawił aktualnych wyciągów z rachunków bankowych, wykorzystywanych dla potrzeb prowadzonej działalności

WSA uznał, że nie można zgodzić się z pełnomocnikiem strony, że wielkość ponoszonych przez Skarżącego co miesiąc obciążeń kredytowych i alimentacyjnych, wyklucza poniesienie dodatkowych kosztów postępowań zainicjowanych obecnie przez tutejszym sądem. W ocenie sądu nie ma żadnych racjonalnych powodów, dla których koszty sądowe mają być zaspokajane w ostatniej kolejności, po uregulowaniu przez wnioskodawcę innych wydatków, jak np. rat kredytowych. Pogląd taki przyjmuje się też powszechnie w orzecznictwie. Strona ma zatem obowiązek podjąć starania o wygospodarowanie odpowiednich środków, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Obowiązek ten jest tym bardziej oczywisty, gdy sprawa sądowa, łącząca się bezpośrednio z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą, nakłada na Skarżącego obowiązek zapłaty kosztów wielokrotnie niższych od ponoszonych regularnie w związku z tą działalnością.

2. Na powyższe postanowienie Skarżący, działając za pośrednictwem pełnomocnika – radcy prawnego – złożył zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i nakazanie powtórnego rozpatrzenia sprawy. Skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 16 § 2 i 17 § 2, gdyż skład orzekający w sprawie był niezgodny z zawartym w sentencji wskazaniem, że jakoby rozpoznanie sprawy nastąpiło w składzie jednoosobowym, a de facto rozstrzygnięcia dokonano w sprawie trzyosobowym na co w sposób jednoznaczny wskazuje identyczne w każdym z dwunastu postanowień od I SA/Łd 199/15-210/15, uzasadnienie tych postanowień, co powinno powodować nieważność wyżej wskazanych postanowień.

- art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 62 pkt 2 i art. 17 § 1 oraz przepisów wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Prezydenta RP z dnia 19 września 2003 r. dotyczącego regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych tj. § 23 ust. 1 oraz § 24 poprzez branie udziału w rozstrzygnięciu sprawy w składzie niezgodnym ze wskazanymi wyżej przepisami, naruszenie zasad wynikających z art. 82 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133, ze zm.) w wyniku czego można wnioskować o braku sumienności, bezstronności i rzetelności sędziów podejmujących przedmiotowe rozstrzygnięcia w sprawach od I SA/Łd 199/15-210/15, w których to postanowieniach pomimo jednoosobowych składów orzekających są identycznej treści, co nie wzbudza zaufania i rodzi podejrzenie, że niektóre z tych uzasadnień są plagiatem lub zostały dokonane przez jednego z sędziów orzekających a następnie skopiowane przez pozostałych, gdyż przeczy logice i zdrowemu rozsądkowi, żeby w dwunastu sprawach, pomimo trzech składów orzekających wydać dwanaście identycznych uzasadnień bez porozumienia się między składami orzekającymi, co powinno skutkować nieważnością powyższych rozstrzygnięć.

- art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewyjaśnienie Skarżącemu przesłanek jakimi kierowano się przy wydawaniu niniejszego postanowienia, a zwłaszcza niedostateczne wyjaśnienie, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rozbitej rodziny.

- art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez dokonanie oceny sytuacji Skarżącego bez uwzględnienia wszystkich okoliczności przytoczonych w sprawie, z naruszeniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, które pozwalają domniemywać, że sytuacja Skarżącego uzasadnia odstąpienie od zasady odpłatności postępowania, o której mowa w art. 199 p.p.s.a.

- art. 260 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie wniesionych sprzeciwów w składzie jednego sędziego na posiedzeniu niejawnym, co można wywnioskować na podstawie przeprowadzonej analizy uzasadnień postanowień od I SA/Łd 199/15-210/15, które to są identyczne, zatem nie wskazują na wnikliwe, sumienne i bezstronne rozpatrzenie wniesionych skarg.

II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie było zasadne.

3. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wskazać co następuje.

3.1. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.

Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a., należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W tym celu musi przede wszystkim rzetelnie przedstawić swoją sytuację majątkową i ją odpowiednio udokumentować. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową. Aby sąd mógł ocenić zasadność wniosku, wnioskujący winien rzetelnie opisać i udokumentować swoją sytuację materialną. Prawo pomocy może być przyznane tylko takiej osobie, które rzeczywiście jest w trudnej sytuacji materialnej, a nie tylko twierdzi, że w takiej sytuacji się znajduje. Sądy przyznając prawo pomocy nie mogą uwzględniać wniosków pochopnie, bez weryfikacji twierdzeń zawartych we wnioskach (zob. np. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 387/15).

3.2. Po analizie akt sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że ocena sytuacji majątkowej i finansowej Skarżącego dokonana przez Sąd pierwszej instancji z punktu widzenia przesłanek opisanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jest prawidłowa. WSA w Łodzi trafnie wskazał, że Skarżący tak przy składaniu rozpatrywanego wniosku, jak i po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia wniosku, a także później, przy sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, nie przedstawił wystarczających dowodów pozwalających na rzetelną ocenę jego wniosku. W szczególności wnioskodawca nie przedstawił aktualnych wyciągów z rachunków bankowych wykorzystywanych dla potrzeb prowadzonej działalności. Jak trafnie wskazał Sąd I Instancji, trudno zaakceptować, że podatnik prowadząc działalność gospodarczą w takich rozmiarach (obroty na poziomie ponad 880 tys. zł), nie posiada żadnego rachunku bankowego, za pomocą którego prowadzi rozliczenia firmy, albo że nie jest w stanie uzyskać wyciągów z tych rachunków. Słusznie także Sąd zwrócił uwagę na kwestię braku wyjaśnienia przez wnioskodawcę różnicy pomiędzy zadeklarowanymi dochodami, a przewyższającymi je wydatkami wskazanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Wnioskodawca nie wyjaśnił swojej sytuacji majątkowej ani nie przedstawił dowodów ją potwierdzających również w postępowaniu zażaleniowym. W zażaleniu Skarżący nie wykazał jakich konkretnie okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej nie uwzględnił Sąd orzekając o odmowie przyznania Skarżącemu prawa pomocy. Subiektywne przeświadczenie Skarżącego o pominięciu istotnych jego zdaniem okoliczności nie znajduje potwierdzenia w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd szczegółowo uzasadnił zaistnienie przesłanek uzasadniających odmowę prawa pomocy.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie powołane wyżej okoliczności trafnie uznał Sąd I instancji za uzasadniające odmowę Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Niezasadne jest również twierdzenie Skarżącego, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań skutkować powinna zwolnieniem od kosztów sądowych. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie NSA, "zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych" (zob. np. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 387/15). Należy w tym zakresie podzielić ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 oraz z 6 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 971/09).

4. Za nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 16 § 2 i 17 § 2 p.p.s.a, a także w związku z art. 62 pkt 2 i art. 17 § 1 oraz przepisów wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Prezydenta RP z dnia 19 września 2003 r. dotyczącego regulaminu wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych tj. § 23 ust. 1 oraz § 24 poprzez branie udziału w rozstrzygnięciu sprawy w składzie niezgodnym ze wskazanymi wyżej przepisami oraz naruszenie zasad wynikających z art. 82 prawa o ustroju sądów powszechnych. W ocenie Skarżącego za naruszeniem wskazanych przepisów postępowania przemawiać ma identyczność uzasadnień postanowień wydanych w dwunastu sprawach o sygn. akt od I SA/Łd 199/15 do I SA/Łd 210/15.

Wbrew twierdzeniom Skarżącego postanowienie zaskarżone w niniejszej sprawie zostało wydane z zachowaniem właściwego trybu postępowania, tj. na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym.

Wyrażone w uzasadnieniu zażalenia przekonanie Skarżącego o braku sumienności, bezstronności i rzetelności sędziów orzekających w poszczególnych sprawach o sygn. akt od I SA/Łd 199/15 do I SA/Łd 210/15 wynika z podobieństwa konstrukcji uzasadnień w zaskarżonych postanowieniach.

Należy podkreślić, że przedmiotem rozstrzygnięć we wszystkich zaskarżonych postanowieniach była kwestia przyznania Skarżącemu prawa pomocy w postępowaniu dotyczącym określenia nadwyżki w podatku od towarów i usług za kolejne miesiące 2005 r. Dodatkowo, Skarżący we wszystkich sprawach sformułował w ten sam sposób wnioski o przyznanie prawa pomocy, a następnie na etapie postępowania sądowoadministracyjnego podniósł analogiczne zarzuty w sprzeciwach od postanowień referendarza sądowego.

Sędzia rozpatrujący środki zaskarżenia jest związany obowiązującymi przepisami prawa, które stosuje do określonego stanu faktycznego, co musi znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 141 § 4 p.p.s.a).

W treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd zawarł wszelkie wymagane prawem elementy, jak również odniósł się do konkretnych zarzutów podniesionych w sprzeciwie. Ewentualne podobieństwo treści uzasadnień innych postanowień wydanych wobec Skarżącego w innych sprawach, nie wpływa na ocenę prawidłowości zaskarżonego postanowienia.

W sytuacji tożsamości przedmiotu sprawy oraz tożsamości argumentów i okoliczności podniesionych przez Skarżącego na uzasadnienie wniesionych sprzeciwów, podobieństwa w konstrukcji i treści uzasadnień podjętych rozstrzygnięć nie usprawiedliwiają twierdzeń o braku rzetelności w rozpatrywaniu sprawy, a w szczególności nie są podstawą do stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia.

W żadnym razie nie można uznać, aby podobieństwo treści uzasadnień postanowień w tożsamych przedmiotowo i podmiotowo sprawach oznaczało, że Sąd działał w nieprawidłowym składzie nie rozpatrując sprawy jednoosobowo. Oznacza to jedynie, że Sąd podzielił tok argumentacji zaprezentowany w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wyrażony w innym postanowieniu w analogicznej pod względem prawnym i faktycznym sprawie Skarżącego. Jednak samo rozstrzygnięcie sprawy uwzględniające jej konkretny stan faktyczny zostało dokonane w prawidłowym składzie i w prawidłowej procedurze.

5. Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niewyjaśnienie Skarżącemu przesłanek, jakimi kierowano się przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. zawiera katalog niezbędnych elementów uzasadnienia, na które składają się zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analizując treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, brak jest podstaw do stwierdzenia, aby pozbawione było ono któregokolwiek z wymienionych powyżej elementów. Postanowienie to zawiera zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, obejmujące treść żądania wraz z istotną treścią dokumentów dołączonych do wniosku, opis rozstrzygnięcia wraz głównymi motywami wydanego przez referendarza sądowego postanowienia oraz podniesione w sprzeciwie zarzuty Skarżącego. Sąd pierwszej instancji, wskazując na przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, a więc przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., szczegółowo wskazał na okoliczności faktyczne i prawne przemawiające za wydanym rozstrzygnięciem.

Za niezrozumiały należy uznać zarzut naruszenia art. 260 § 3 p.p.s.a. ze względu na brak takiego przepisu w ustawie w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (przepis ten wszedł w życie 15 sierpnia 2015 r.).

6. W tym stanie sprawy należało stanowisko Sądu pierwszej instancji uznać za prawidłowe i działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.

Inne orzeczenia